و اجمالا چنين استنباط مىشود ، كه تيرداد اوّل اشكانى آن را برقرار كرده ، ولى راولين‌سن عقيده دارد ، كه بايد مؤسّس اين وضع مهرداد اوّل بوده باشد ، زيرا در زمان او دولت اشكانى دولت وسيعى ، يا چنان كه مؤلّف مزبور گويد ، يك امپراطورى شد ( ششمين دولت مشرق ، صفحه 84 ) ولى بعقيده ما ، هركدام از آنها اين كار را كرده باشد ، اوضاع پارت جهت اصلى آن بوده . پس در واقع امر مؤسّس اين اساس نه تيرداد بوده و نه مهرداد . اين اساس در وضع زندگانى سياسى پارتىها سابقه داشته و عادات و اخلاق پارتىها آن را اقتضا ميكرده و ، چون ريشه دوانيده بود ، بعد از بزرگ شدن پارت هم با تغييراتى ، كه ذكر خواهد شد ، باقى ماند . براى روشن بودن اين نظر ، بايد بخاطر آورد ، كه آريانها ، چنان كه از آوستا استنباط مىشود ، وقتى كه بايران آمده‌اند ، شكل حكومتشان ملوك الطّوايفى بوده ، قوم به عشيره‌ها تقسيم ميشده و عشيره به تيره‌ها و تيره‌ها به خانواده‌ها . خانواده را آوستا ( نافه ) مينامد و خانه را ( نمان ) ، تيره را ( تئوما ) و محل سكناى آن را ( ويس ) يعنى ده ، عشيره را ( زن‌تو ) و مسكن آن را ( ده‌يو ) يا ( دن‌يو ) . رؤساى خانواده‌ها رئيس تيره را انتخاب ميكنند و او را ( ويس‌پت ) نامند . ويس‌پت‌ها رئيس عشيره را برميگزينند . خود ده‌يوپت يا رئيس مملكت هم ، انتخابى است . معلوم است ، كه با اين وضع ، حكومت ده‌يوپت محدود بوده و او ميبايست با رؤساء عشاير و تيره‌ها و متنفّذين قوم شور كند و در ميان آنها فقط شخص اوّل باشد . اين وضع در ايام صلح بود ، ولى در هنگام جنگ ، چون ده‌يوپت‌ها فرماندهى لشكر را برعهده داشتند ، بر اختياراتشان ميافزودند ، بخصوص اگر عاقل و شجاع بودند و بر دشمن غالب ميآمدند . بنابراين ده‌يوپت‌هائى ، كه ميخواستند حكومتشان كمتر محدود باشد ، ميبايست كارهاى مشكل انجام دهند ، يا در جنگى بر دشمن غلبه يابند . چنين بود وضع حكومت آريانها ، قبل از اينكه دولت‌هاى بزرگى تشكيل كنند . از نوشته‌هاى هرودوت راجع بماد و نگارشات كزنفون در باب