حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2643
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
كه در اطراف آن ديوارى بارتفاع 8 مطر و 17 سانتيمطر كشيده شده بود . در وسط شهر از چهار طرف خيابانهاى وسيع ديده مىشود ، كه بوسيله گودال عميقى در مركز بهم وصل ميگردد . گودال مزبور از قرار معلوم آب انبار بزرگى بوده است ، كه در مركز شهر واقع بوده و بواسطه نقبهاى زيرزمين با چشمههاى كوپتداغ ارتباط مييافته . در نتيجهء حفريّاتى ، كه فعلا در اطراف معبد مزبور به عمل آمده ، يك عدّه ستونهاى قطور سنگى و سقفهاى موزائيك ( خاتمكارى ) و ديوارهاى كاشىكارى كشف گرديده . حفريّات در محلّ مزبور فعلا هم دوام دارد . جنرال قونسولگرى ايران در عشقآباد نيز در اين باب راپورتى بوزارت خارجه داده ، كه مضمونش تقريبا همان است ، بعد در 12 آبان 1313 دو فقره راپورت داده ، كه ذيلا درج مىشود : « در نتيجهء حفريّات اخير در خرابههاى شهر قديم نسا متخصّصين دو مجسّمه و يك كلّه شير ، كه از گل پخته سرخ رنگ مىباشد ، يافتهاند . صورت مجسّمهها به طرف زمين بوده ، ولى بواسطهء مرور زمان مادّهاى كه مجسّمه از آن ساخته شده ، طورى سست گرديده ، كه متخصّصين نميتوانند در مقام پاك كردن مجسّمه از خاك و شن ، كه آن را احاطه نموده ، برآيند . اينست كه تصميم كردهاند فعلا به همان شكلى ، كه يافتهاند ، با خاك و شن اطراف ، براى آنكه از هم متلاشى نشود ، به شهر آورده شايد بوسيله بعضى آلات و ادوات مخصوص تا اندازهاى ، كه ممكن شود ، خاك و مواد اضافى را از روى مجسّمه برداشته قطعات مجزّا شده آن را بيكديگر متّصل كنند . حفريّات ادامه دارد » . « شهر قديم آنائو ، كه تراكمهالو مينامند ، در چهارده كيلومترى عشقآباد واقع و خرابههاى آن تا يك كيلومتر و نيمى عشقآباد امتداد دارد و بموجب آخرين حفريّات و كاوشهائيكه در سال 1904 از طرف انستيتوى كارنژى بوسيلهء عدّهء متخصّصين امريكائى به عمل آمده ، قدمت اين شهر را به سه الى چهار هزار سال قبل از ميلاد نسبت دادهاند . از علائم اين شهر خرابههاى متعدّدى باقى است ، كه دو خرابهء آن