حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2632
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
در دوره اشكانيان به آسور قديم اطلاق ميشده و محلّهاى تاريخى مانند نينوا و اربيل و گوگامل در اين صفحه واقع بودند و كرسى اين ولايت را نصيبين ميناميدند و نيز از وقايعى ، كه بنابر مدارك ارمنى ذكر شد ، معلوم است ، كه پادشاهان دست نشانده آديابن از اشكانيان بودند و با خانواده اشكانى ايران قرابت داشتند . بعد چنين به نظر ميآيد ، كه در ابتداء ، يعنى قبل از اينكه دولت اشكانى قوّت يابد ، ارامنه بين النهرين را داشتهاند و پادشاهانى ، كه از خانواده برادر تيگران پادشاه ارمنستان بودند و نخستين آنها ارشام نام داشته ، در بين النهرين سلطنت ميكردهاند و در اينوقت ادس هم از قلمرو حكمرانى آنها بشمار ميرفته . منتها حكّامى از اعراب از طرف ارمنستان در اينجا حكومت ميكردند و استقلال داخلى داشتند ، ولى بعدها ارمنستان نتوانسته است ادس را از دستبرد پادشاهان آديابن يا نصيبين حفظ كند ، زيرا پارتيها از آنها حمايت ميكردهاند . كلية كمى مدّت سلطنت حكمرانان ادس مىرساند ، كه اغتشاشات داخلى يا خارجى دامنگير اين صفحه بوده و اين اوضاع تا سلطنت ماآنوسافلول دوام يافته . ديونيس تلمار نويسنده شامى گويد ( تاريخ خسرون ، صفحه 92 و 93 ) ، كه ماآنو پس از 28 سال و هفت ماه سلطنت تخت را براى پسرش ، كه نيز ماآنو نام داشت گذارد . او شش سال سلطنت كرد و بعد آبگار جانشين او گرديد . اين پادشاه را آبگار اوشاما ( يعنى سياه ) ناميدهاند . نويسنده مذكور نميگويد ، كه او پسر كى بود ، ولى چنين به نظر ميآيد ، كه پسر مانو نبوده . موافق نوشتههاى موسىخورن ( تاريخ ارمنستان ، كتاب 2 ، فصل 25 و 26 ) آبگار نامى پسر ارشام در نصيبين بود و مانند پدرش در آنجا سلطنت ميكرد . چون مدّت سلطنت آبگار اوشام بيست سال بوده ظنّ قوى ميرود ، كه آبگار پسر او تقريبا شش سال ق . م در نصيبين بر تخت نشسته ، زيرا سر شمارى ، در امپراطورى روم و ولادت مسيح ع موافق نوشتههاى موسىخورن ( كتاب 2 ، فصل 25 ) در سلطنت او روى داده . آبگار پس از اينكه چندى در نصيبين حكمرانى داشت در سلطنت تىبريوس قيصر روم در ادس اقامت گزيد