نشسته و ، چنان كه در تاريخ پارت گفته شد ، آذربايجان دولتى است ، كه تابع پارت است و پادشاه دست‌نشانده اشكانى دارد . باقى مطالب را راجع بآذربايجان نمينويسيم ، زيرا در تاريخ پارت بهريك از آنها در جاى خود اشاره شده است ، فقط بايد اين نكته را تذكر دهيم ، كه روميها سعى زياد داشتند ، اين صفحه را از دولت پارت جدا سازند ( اقدامات پومپه و آن‌تونيوس ) ، ولى در مقابل پارتىها هيچگاه بهره‌مند نشدند ، فقط در زمان فرهاد چهارم ميان او و پادشاه آذربايجان نقارى توليد شد ، كه بر اثر آن بين 20 ق . م و 2 م . آذربايجان از روم پادشاهى خواست و آن آرىبرزن دوّم پسر ارته‌وازد اوّل را فرستاد ( گوت‌شميد ، تاريخ ايران الخ صفحه 116 ) . حدود آذربايجان در اين زمان معلوم نيست ، ولى بطور كلى ميتوان گفت ، كه از طرف شمال با ارمنستان بزرگ و ارّان « 1 » هم‌حد بوده ، از طرف غرب با ارمنستان بزرگ و كوچك و كردون و آديابن ، از طرف جنوب با ماد بزرگ ، امّا از طرف مشرق معلوم نيست ، آذربايجانيها با چه مردمى همجوار بوده‌اند ، ولى گمان قوى ميرود ، كه در اين زمانهم ، با كادوسيان سروكار داشته‌اند ( در باب كادوسيان بصفحهء 1128 اين تأليف رجوع شود ) . پايتخت آذربايجان را در زمان پارتيها ، يعنى زمان لشكركشى آن‌تونيوس سردار رومى به اين صفحه ، مورّخين رومى پرسپه « 2 » مينامند . محلّ آن را در تخت سليمان كنونى ، يعنى در 25 فرسنگى درياچه اروميه از طرف جنوب شرقى ، بايد جستجو كرد ( راولين‌سن ، ششمين دولت بزرگ مشرق ، صفحه 201 ) . در خاتمه لازم است تكرار كنيم ، كه اين صفحه را مورّخين يونانى و رومى بيشتر ماد كوچك نامند و فقط از زمان اسكندر ببعد بمناسبت اسم والى اينجا آثروپات گاهى هم آتروپاتن گويند . در زمان ساسانيان آن را آذرپاتكان ميگفتند ، كه بعد آذرپايگان و آذربايجان شده .

--> ( 1 ) - ارّان شيروان قرون بعد است . ( 2 ) - ماركوارت گويد در اصل فراد اسپه بوده ، بعد پراسپه و پرسپه شده است ( ارانشهر ) .