حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2557

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

در باب جدول پنجم ، كه ميگويد از شاهنامه اخذ كرده ، معلوم است ، كه مقصود شاهنامه ديگرى ، مثلا شاهنامه ابو منصور عبد الرّزّاق ، بوده ، زيرا در زمان ابو ريحان شاهنامه فردوسى هنوز معروف نبود و ديگر اينكه ، در مقايسه جدول پنجم با فهرست شاهنامه فردوسى مىبينيم ، كه تخالفى بين اين و آن هست . 5 - ابو منصور عبد الملك محمّد ثعالبى اين نويسنده گويد ( غرر اخبار ملوك الفرس و سيرهم ، طبع پاريس 1900 ، صفحه 456 ) « 1 » : پس از اسكندر بين بلاد ترك تا بلاد يمن و مصر و شام بيش از هفتاد پادشاه سلطنت ميكردند ، اشكانيّون عراق و اطراف پارس و جبال را داشتند ، روميها موصل و سواد را ، هياطله بلخ و طخيرستان را ( مقصود طخارستان است ) و پادشاهان طراخنه ، كه از تركها هستند ، خراسان را . سايرين بلاد را تقسيم كرده بودند ، ولى اشكانيّون را تكريم ميكردند و در مكاتباتشان اسامى شاهان اشكانى را بر اسامى خودشان ، از دو جهت مقدّم ميداشتند : اوّلا از جهت اينكه ، اشكانيّون ازنژاد شاهان بودند و ديگر مركز حكومت آنها در وسط زمين بود . گفته مىشود ، كه اشكان پسر داراى اكبر است و نيز گويند ، كه پسر اشكان بن كىارش بن كيقباد مىباشد . غير اين را هم گفته و در انساب اشكانيّون شكّ كرده‌اند ، ولى در اينكه آنها از دودمان پادشاهان بوده‌اند ، خلافى نيست ، اگرچه خدا داناتر است . چنان كه در انساب اشكانيّون خلاف است ، در اسامى آنها و تقدّم و تأخّر و مدّت سلطنتشان هم اختلاف است . طبرى در بعض رواياتش ذكر كرده ، كه نخستين شاه آنها اشك پسر اشكان بود و مدّت سلطنتش 21 سال و اطّلاع او در اين روايت از صاحب شاهنامه است ، ولى خلاف در مدّت سلطنت است ، زيرا صاحب شاهنامه اين مدّت را ده سال ميداند ( چون وفات طبرى در 310 هجرى بود معلوم است ، كه مقصود ثعالبى شاهنامه فردوسى نيست ) . بعد طبرى در روايتى ديگر گويد ، كه نخستين شاه اشكانى اقفور شاه است ( مصحّف افقور است

--> ( 1 ) - Al Tha alibi . Hist . des Rois de Perse . Tetxe Arabe , publie et traduit par Zoten - berg Paris - 1900