حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2439

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

تشكّر كنيم ، يك سال تمام براى دعاخوانى عمومى كفايت نخواهد كرد . پس بهتر است ، كه روزها را به دو قسمت كنيم : روزهاى مقدّس ( يعنى دعاخوانى ) و روزهاى كار ، تا پرستش خدايان و كار كردن مردم معارض يكديگر نباشد . چنين است مضامين بندهاى مذكور كتاب 13 سالنامه‌هاى تاسىتوس و ما نميدانيم در كجاى اين قضيّه حيلهء تيرداد افشاء شده و عقيم مانده . اگر روميها از پيشنهاد او ، كه مستحفظين يا حاضرين رومى بىجوشن و كلاهخود باشند ، باوجود اينكه تيرداد عدّه روميها را محدود نكرده بود ، سوءظنّى داشتند ، ميتوانستند در مقابل اين پيشنهاد بگويند : « سواران شما هم بىتير و كمان باشند » . آنها ، به عكس تمام قشون را براى جنگ آماده ساخته‌اند و البتّه در اين احوال تيرداد ميبايست در جائى دور بايستد ، تا در دام نيفتد ، بنابراين از روى انصاف نه فقط حيله‌اى از طرف تيرداد نميبينيم ، بل به عكس بايد بگوئيم ، كه روميها مايل نبودند مذاكراتى به عمل آيد ، زيرا در همانوقت تدارك گرفتن قلاع و پايتخت ارمنستان را ميديدند . بهرحال قائل شدن بمعجزه و افتخاراتى براى قيصرى مانند نرون ، كه بديش در تاريخ مسلّم است و تعيين عدّه روزهاى عيد و غيره به خوبى مىرساند ، كه در اينوقت اخلاق روميها چقدر تنزّل كرده بود . جنگ يك دولت جهاني با پادشاه مملكت كوچكى مانند ارمنستان ، با اينكه بلاش گرفتار ياغيگرى پسرش و بعد شورش گرگان بود و روميها متّحدينى مانند پادشاهان آسياى صغير و پادشاه گرجستان و نيز مسك‌ها و غيره داشته‌اند ، چه اهميّتى داشته ، كه گرفتن و خراب كردن پايتخت آن مملكت قابل جشنهائى با آن همه تظاهرات و مقرّرات مضحك مجلس سنا و طاقهاى نصرت و القاب و عناوين مطنطن و ايجاد اعياد باشد . پيشنهاد كاسّيوس به خوبى مىرساند ، كه اعضاى مجلس سنا در اين زمان براى ملق و چاپلوسى و خوش‌آيند قيصرى مانند نرون چگونه باهم مسابقه داشته‌اند و بين اين زمان و زمانى ، كه آنّىبال سردار نامى قرطاجنه در ايطاليا بود و روميها با بردبارى و متانت آن همه مشقّات و رنج و تعب طاقت‌فرسا را تحمّل ميكردند ، چقدر تفاوت است .