حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2403
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
رسيد ، كه وىتلّيوس والى سوريّه با لژيونهاى رومى در راه است و ميخواهد بمستملكات پارت در بين النّهرين دست اندازد . بر اثر اين خبر او مجبور گرديد ارمنستان را رها كرده بحفظ مستملكات خودش بپردازد ، زيرا شكّى نداشت ، كه در غياب و وىتلّيوس بهرهمند خواهد بود . سردار رومى ، چون خبر آمدن اردوان را شنيد ، ترسيد از اينكه با او در دشت نبرد روبرو گردد . بنابراين نقشهء خود را تغيير داده پرداخت باينكه پول خرج كند و بزرگان پارت را بر ضدّ اردوان برانگيزد . ايندفعه توطئه نجباء بر ضدّ اردوان نتيجه داد ، زيرا عدم بهرهمندى اردوان در جنگ آخرى از اعتبار او كاسته بود و همه ، باستثناى عدّه كمى از سپاهيان خارجى ( داهى ) ، كه براى حفاظتش همراه او بودند ، بر ضدّ او شده بودند . در اينحال او خود را تنها و بىكس ديد و بعد از تأمل تصميم كرد ، كه نزد قوم داهى رفته در آنجا اقامت گزيند ، تا پارتيها از كردهء خود شايد پشيمان گرديده دوباره او را بسلطنت بطلبند . آمدن تيرداد بايران امّا وىتلّيوس ، پس از اينكه از خارج شدن اردوان از ايران آگاه شد ، از فرات گذشته تيرداد را بر تخت نشانيد ( تاسى - توس ، سالنامهها ، كتاب 6 ، بند 36 ) . در اينوقت ارنس - پاد « 1 » والى بين النّهرين اوّل كسى بود ، كه باستقبال رفته طرفدار تيرداد گرديد ، سينناكس « 2 » سردستهء مخالفين اردوان و پدرش آبداگز « 3 » خزانهدار شاه و ساير رجال دولت همچنين كردند و شهرهاى يونانى بين النّهرين دروازهها را با بشاشت و خوشوقتى براى تيرداد گشودند ، زيرا اميدوار بودند ، كه شخصى در ميان روميها اقامت داشته بمراتب بهتر از شاهى خواهد بود ، كه در ميان سكاهاى غير متمدّن بار آمده . شهرهاى پارتى هم مثلا ( آرتهمىتا و هالوس « 4 » ) مانند شهرهاى يونانى رفتار كردند ( اوّلى در سىتاسن « 5 » بود ، دوّمى را نتوانستهاند با محلّى مطابقت دهند ) . اهالى
--> ( 1 ) - Ornospades . ( 2 ) - Sinnaces . ( 3 ) - Abdageses . ( 4 ) - Artemita , Halus . ( 5 ) - Sitacene .