حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2380
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
اين كار براى خوشآمد قيصر نفوذ خود را به كار برد ( ذكر اين زن پائينتر بيايد ) . بهرحال ، وقتى كه بيرقها بروم رسيد ، قيصر و مجلس سنا زياده از حدّ مشعوف گشتند . مخصوصا قيصر از شادى در پوست نميگنجيد ، مثل اينكه در جنگى اين بيرقها را گرفته باشد . به حكم او معبدى براى مارس « 1 » ( ربّ النّوع جنگ بعقيدهء روميها ) ساخته اين بيرقها را در آنجا بيادگار گذاشتند و شعراى روم قيصر را در اشعار خود ستودند ، مخصوصا جالبتوجه است ، كه هراس « 2 » شاعر معروف رومى ، كه شاهكارهائى از خود باقى گذاشته ، لياقت قيصر را در اين مورد سروده . علاوه بر اين كار ، براى جاويدان كردن يادگار استرداد بيرقها ، قيصر امر كرد ، در ضرابخانه روم مدالى سكّه زدند . در يكطرف مدال مذكور صورت يكى از سپاهيان اشكانى را نمودهاند ، كه بيرق رومى را بدست گرفته و زانو به زمين زده آن را با احترام به قيصر اگوست تسليم ميدارد ، در بالا صورت قيصر است و در طرف ديگر طاق نصرتى است و بالاى طاق ارّابهاى ، كه چهار اسب آن را ميكشند و اگوست در وسط ارّابه ايستاده « 3 » . معلوم است ، كه اين مدالها با واقع امر مطابقت نداشته ، زيرا طاق نصرت را پس از فتحى ميزدند و در اين مورد جنگى روى نداده بود ، كه روميها غالب آمده باشند ، ولى قيصر ميخواسته بروميها بفهماند ، كه پس گرفتن بيرقها از پارتىهاى قوى ، كه در سه جنگ نسبت بروميها فاتح بودند ، در حكم فتحى است بزرگ ، خصوصا اينكه بىجنگ و مخاطراتى ، كه از آن حاصل است اين بيرقها بدست آمده . در اينكه دولت پارت در اين مورد سبك شده است ، ترديدى نيست ، ولى تقصير از فرهاد چهارم بوده . اگر او ظلم و تعدّى نميكرد ، فراركردن او بمشرق و فضاياى بعد ، كه رفتن تيرداد با پسر فرهاد بروم نتيجه آن بود ، پيش نميآمد ، فرهاد بپس دادن بيرقها مجبور نميگشت ، چه اگوست جرئت اعلان جنگ
--> ( 1 ) - مرّيخ - بهرام . ( 2 ) - Horace . ( 3 ) - صاحب درر التّيجان گويد ، كه يك قطعه از اين مدالها نزد او بود ( جلد 2 ، صفحه 182 ) .