حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2372
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
مورّخ مزبور از جنگ دوّم آنتونيوس با پارتيها كلمهاى چند ميگويد . چون نوشتههاى او راجع بامور داخلى روم و جنگ خانگى دو نفر رومى با يكديگر بتاريخ ايران مربوط نيست و از طرف ديگر گفتههاى او راجع بجنگ دوّم آنتونيوس خيلى مجمل است ، روايت پلوتارك را كنار گذاشته بروايات نويسندگانى ، كه مشروحتر و روشنتر جنگ دوّم آنتونيوس را با پارتيها ذكر كردهاند ، خواهيم پرداخت و فقط نظرى به آن خواهيم داشت . قبلا بايد ديد ، كه نويسندگان ديگر راجع بجنگ اوّل آنتونيوس با پارتيها چه گفتهاند و اگر چيزهائى باشد ، كه پلوتارك بسكوت گذرانيده ، ذكر كنيم . روايات ديگر : 1 - آنتونيوس در ابتداء ميخواست از فرات در بين النهرين گذشته راه كراسّوس را بپيمايد ، ولى چون بفرات رسيد ( وسط تابستان 37 ق . م ) ديد ، كه پارتيها چنان تداركاتى براى مقاومت ديدهاند ، كه عبور مشكل است . بنابراين صلاح را در اين ديد ، كه به طرف ارمنستان رفته اين مملكت را تكيهگاه عمليّات جنگى خود قرار دهد و از مزاياى اتّحاد با پادشاه ارمنستان استفاده كند ( اين نظر از نوشتههاى ديوكاسّيوس حاصل مىشود - كتاب 49 ، بند 25 ) . 2 - پادشاه ارمنستان به آنتونيوس گفت ، كه چون قشون پادشاه ماد بكمك پارتيها بكنار فرات رفته و پرسپه ( فراد پلوتارك ) بىساخلو است ، او ميتواند به آسانى آذربايجان را اشغال كند و اين شهر را بگيرد . آنتونيوس را اين حرف خوش آمد و قشون خود را به دو قسمت كرده قسمتى را به اپپيوس ستاثيانوس « 1 » سردار خود داد ، كه با آلات محاصره و قلعهكوبى از دنبال او بيايد و خود به طرف پرسپه روانه شد ( ديوكاسّيوس ، همانجا ) « 2 » . 3 - شهر پرسپه در سيصد ميلى سرحدّ ارمنستان واقع است و راهى ، كه
--> ( 1 ) - Oppius Statianus . ( 2 ) - ديوكاسّيوس اسم اين سردار را چنين نوشته ، ولى پلوتارك اسم او را تاتيانوس ذكر كرده .