حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2252

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

خارج از آن جريان مييابد . باقى رودها داخلى است و امتياز آنها از اين حيث است ، كه جريانى كوتاه دارند و در درياچه‌هاى نمك‌زار كوچك ميريزند ، يا در باطلاق‌ها و نمك‌زارها و كويرها فرو ميروند . درياچه‌هاى مغولستان كوچك‌اند بجز خوسوگول ، كه طولش 130 و عرضش 120 كيلومطر است . باقى درياچه‌ها بيشتر گودال‌هائى است ، كه شكل خود را تغيير ميدهد . آب‌وهواى اين مملكت دو صفت مخصوص دارد ، يكى آنكه خشك است و ديگر ميزان الحراره نه فقط در عرض سال و فصل‌ها تغييرات كلّى نشان ميدهد ، بل در ساعات روز هم زياد تغيير مىكند . جريان رطوبى هوا از طرف درياى شمال است . بادهاى شمال‌شرقى باران‌آور است ، ولى اين بادها از شمال كوههاى آلتائى تجاوز نميكند و بنابراين طرف جنوب اين كوهها كم رطوبت دارد و عارى از گياه است . قسمت شمال غربى مغولستان از نفوذ بادهاى قطبى خيلى سرد است و ، چون بادهائى ، كه در اين قسمت ميوزد از اوقيانوس منجمد شمالى سه هزار كيلومطر مسافت را پيموده بمغولستان ميرسد ، عارى از رطوبت است . بنابراين هوا باوجود برودت بقدرى خشك است ، كه اهالى مجبورند روى خود را با نمد بپوشند ، تا پوست آن نتركد . زمستان‌ها و قسمتى از بهار خيلى سرد است و تابستانها خيلى گرم . گويند ، كه در گوبى مغولى زمستان مانند زمستان سيبريا است و تابستان مانند تابستان هند . گرما به 53 درجه بالاى صفر و سرما به همان درجه پائين صفر ميرسد . از حيث تركيب خاك بايد گفت ، كه شيب‌هاى كوههاى اطراف مغولستان ، بقدرى ، كه رو به طرف شمال است و بادهاى شمالى آنها را ميگيرد ، داراى جنگل است و باقى عارى از درخت . خود گوبى از ماسه پوشيده و بنابراين حدس ميزنند ، كه وقتى اين‌جا دريا بوده و اين دريا با اوقيانوس منجمد شمالى ارتباط داشته . از حيث گياه و روئيدنى ميتوان مغولستان را به دو بخش تقسيم كرد . شمال غربى ، كه درختان گوناگون دارد و جنوبى و جنوب شرقى ، كه عارى از روئيدنى است ، در گوبى شرايط اقليمى براى روئيدنى خيلى بد است : - گرماى زياد در تابستان -