حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2217

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

قديم نام آن را راگس ضبط كرده . صفحه رى را ، كه جزء ماد بزرگ بود ، مادراگيان ناميده‌اند . نويسندگان اين‌ها هستند : ايزيدور خاراكسى ( پارت ، بند 7 ) سترابون ( كتاب 11 ، فصل 13 ، بند 7 ) - ديودور سيسيلى ( كتاب 19 ، بند 44 ) و بطلميوس ( جغرافيا ، فصل 6 ، بند 2 ) . در كتاب اوّل گفته شد ، كه بعضى بسه ماد قائلند : 1 - ماد بزرگ يا عراق عجم قرون بعد . 2 - ماد كوچك يا آذربايجان . 3 - ماد رازى يا مملكت رى ، ولى بيشتر ماد رازى را جزء ماد بزرگ بشمار ميآورند ، چنان كه رى تا اين اواخر جزء عراق عجم بشمار ميآمد . بالاخره در باب رى بايد گفت ، كه در تورية هم اسم آن ذكر شده ( راولين‌سن ، ششمين دولت مشرق ، صفحه 65 ) . مملكت رى صفحه‌اى است حاصل‌خيز و از كوه البرز چشمه‌ها و رودهاى كوچك به اين جلگه سرازير مىشود . بعض جاهاى اين صفحه ، بخصوص اطراف و نزديكيهاى خود رى ، از حيث قوّت خاكش معروف بود و اكنون هم شهرت دارد . پهناى اين مملكت كم است ، زيرا بين كوهها و كوير واقع است ، ولى طولش از دربند درياى گرگان تا حوالى قزوين تقريبا 240 كيلومطر يا چهل فرسنگ است . محل شهر رى را در خرابه‌هاى قلعه ايرج كنونى و اطراف آن ميدانند ، كه تقريبا در شش فرسنگى دربند درياى گرگان واقع است . يگانه راهى ، كه از پارت به طرف ماد ميرفت ، از اين صفحه ميگذشت ، چنان كه امروز هم در مسافرت از خراسان به طرف قزوين و زنجان و عراق و دور تر ، بايد از اين صفحه گذشت . اين راه از دربند درياى گرگان به طرف جنوب شرقى امتداد مييابد . چون عرض صفحه‌اى ، كه بين كوههاى البرز و كوير است در بعض جاها بقدرى باريك است ، كه بسه فرسنگ هم نميرسد و چون از البرز دو رشته كوه جدا شده به طرف كوير ميرود ، اين كوه‌ها در دو جا سدّى تشكيل كرده راه را مىبندند ، ولى راه بكلّى بسته نميشود زيرا در دو جا گردنهء باريكى براى عبور باز ميماند . مهمترين اين دو دربند دربند ( 1 ) - Media Rhagiana ( يعنى ماد رازى ) .