حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2186
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
عبارت از ولايات كنونى بوده : دامغان ، شاهرود ، جوين ، سبزوار ، نيشابور ، مشهد ، بجنورد ، قوچان ، درهگز ، سرخس ، اسفراين ، جام ، باخزر ، خواف ، ترشيز ، تربت حيدرى . طول اين ولايات از طرف مغرب بمشرق تقريبا 480 كيلومطر است و عرض آنها تقريبا 200 كيلومطر . بنابراين سطح پارت بالاخص تقريبا معادل 96 هزار كيلومطر مربّع بوده ، كه بيش از سه برابر مملكت بلژيك كنونى مىشود « 1 » صفحهاى ، كه ذكرش گذشت ، از كوهستانهائى در شمال و جلگههائى در جنوب بدين ترتيب تركيب يافته : اوّلا سه رشته كوه است يكى موسوم بدامان كوه يا كوههاى اكراد ، كه دامنهاش به سمت كوير خوارزم امتداد دارد ، ديگرى بنام آلاداغ و ميرابى در وسط و سوّمى باسم جغتاى يا كوههاى جوين در جنوب . اين سه زنجيره كوهها باهم متوازىاند . رشته كوههاى اوّلى آبهائى را ، كه به اترك ميريزند ، از آبهاى تجن رود جدا مىكند و زنجيرههاى كوههاى مركزى و جنوبى آبهاى گرگان رود را از آبهاى نيشابور . تشكيل اين سه زنجيره سه وادى ايجاد كرده : 1 - وادى مشهد بين كوههاى اكراد و آلاداغ و ميرابى . 2 - وادى ميان آباد بين آلاداغ و كوه جغتاى يا جوين . 3 - وادى نيشابور ميان جغتاى و ميرابى . عدّه رودها هم موافق جلگهها سه است : 1 - تجن « 2 » . 2 - رود نيشابور . 3 - رود ميانآباد . آبهاى رود تجن و نيشابور غالبا براى زراعت به كار ميرود ، ولى در باب ميان رود عقيده اين است ، كه به گرگان رود ميريزد . بلندى اين كوهها زياد نيست ، باوجود اين ببلندى 6 هزار پا ميرسد و در جاهائى چراگاههاى خوب دارد ، ولى ، برعكس كوههاى گرگان ، از حيث روئيدنى و جنگل غنى نيست ، وادىها خيلى حاصلخيز است ، بخصوص وادى مشهد و نيشابور ، كه خاكش براى زراعت بسيار مناسب است و حاصلهاى خوب ميدهد . بالاتر گفته شد ، كه يكى از رشتههاى كوه موسوم به كوههاى اكراد است بايد تذكّر دهيم ، كه اين مردم را
--> ( 1 ) - سطح بلژيك كنونى معادل 29456 كيلومطر مربع است ، 36 كيلومتر مربع معادل يك فرسنگ مربّع است . ( 2 ) - تجن را بعضى مشهد رود گفتهاند .