در اينجا تأسيس كرد ، كه داراى دويست هزار جلد كتاب گرديد . آخرين پادشاه پرگام آتّالوس سوّم فيلومتر « 1 » ، يعنى محبّ مادر ( 138 - 133 ق . م ) اختلال مشاعر داشت . اين پادشاه ، باوجود اينكه داراى اقربائى بود ، بموجب وصيّت نامه‌اى دولت خود را بروميها واگذارد و اگرچه بعدها آريستونيك « 2 » پسر آتّالوس از زن غير عقدى او صحّت اين وصيّت نامه را ترديد و تكذيب ميكرد ، باوجود اين موفّق نگرديد ، توضيح آنكه روميها او را كشته پرگام را تصرّف كردند و آن را كرسى ايالتى بنام آسياى بالاخص « 3 » قرار دادند ( 130 ق . م ) . در زمان روميها هم شهر پرگام بىنام و درخشندگى نبود و فقط در دوره دولت بيزانس رو بانحطاط رفت . اكنون بجاى اين شهر شهر كوچكى است ، كه تركها آن را برگام « 4 » نامند . در شهر برگام يك هيئت آلمانى حفريّات و كاوشهائى كرده و از 1870 ميلادى ببعد آثار نفيسى بدست آمده . در خاتمه بى مورد نيست بيفزائيم : كاغذ پوست آهو را ، كه در اروپا پارشمن « 5 » گويند ، از اسم اين شهر ، كه آن را پرگامن نيز ميناميدند ، آمده است ( پارشمن را در زبان لاطين پرگامن ميگفتند ) و نيز بايد در نظر داشت ، كه اسم ارگ شهر داستانى ( ترووا ) را هم يونانيها پرگام ضبط كرده‌اند و بنابراين نبايد اين شهر داستانى را با پرگام مذكور ، كه شهر تاريخى و پايتخت يكى از دول مهمّ و نامى آسياى صغير بود ، مخلوط كرد ( اولريخس - تاريخ و صنايع پرگام ، طبع ليپزيك سنهء 1883 ) « 6 » . مبحث چهارم - بىتىنيه بىتىنيّه مملكتى بود ، در شمال آسياى صغير ، در كنار درياى سياه . اهالى اين مملكت در عهد قديم خودشانرا ( ببرين ) ميناميدند و از اين جهت اين سرزمين هم ( ببرىنيّه ) نام داشت ، ولى در قرون بعد ، از تراكيّه مردمى باينجا آمدند ،

--> ( 1 ) - Philometer . ( 2 ) - Aristonic . ( 3 ) - Asia propria . ( 4 ) - Bergamo . ( 5 ) - Parchemin . ( 6 ) - Ulrichs , Perg . Geschichte und Kunst . Leipz . 1883 .