حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2138
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
زبان يونانى را به خوبى حرف ميزد و ديگر تشكيلات و ترتيبات لشكر او به همان طرز و اسلوب فالانژهاى مقدونى بود و بالاخره ، دو سردار نامى او ، يعنى ديوفانت و نهاپتولم « 1 » يونانى بودند . مهرداد به زودى نشان داد ، كه سردارى است ماهر و زيرك ، چه با لشكرى مركّب از ده هزار نفر يك قشون هشتاد هزار نفرى مردمان سكائى و سارماتى را شكست داد . بر اثر اين فتح شهرهاى يونانى او را آقاى خود دانستند و حدود مملكت اين پادشاه در سواحل شمالى درياى سياه برود عظيم دنيپر « 2 » رسيد . پس از آن مهرداد بتوسعه مملكت خود در آسياى صغير پرداخته ارمنستان كوچك را ضميمه كرد ، تيگران پادشاه ارمنستان را محرّك شد ، كه پارتىها را از آنجا بيرون كند و براى اتّحاد ، دختر خود را ، كه كلئوپاتر نام داشت به تيگران داد . سپس گهى با زور و گاهى با حيله و تزوير صاحب كاپادوكيّه و پافلاگونيّه گرديد و پس از بيست سال سلطنت بقدرى قوى شد ، كه در آسياى صغير كسى نميتوانست با او طرف شود و پس از آنتيوخوس كبير احدى به اين مقام نرسيده بود . پادشاهان آسياى صغير ، كه ممالكشان را از دست داده بودند ، شكايت مهرداد را بروم بردند ، ولى روم در اين وقت بواسطه جنگهاى داخلى يا اجتماعى « 3 » نميتوانست كارى بكند . پس از چندى بالاخره دولت روم سوّلا « 4 » را مأمور كرد ، كه به آسياى صغير رفته مهرداد را بتخليه كاپادوكيّه و پافلاگونيّه مجبور گرداند . پادشاه پنت مأمور روم را خيلى گرم پذيرفت و هر دو صفحه را تخليه كرده وعده داد ، كه قريم را هم تخليه كند ، ولى همين كه سوّلا از آسياى صغير رفت ، مهرداد هر دو صفحهء مذكور را از نو اشغال كرد و بتوسعه ممالك خود از طرف قريم ادامه داد . دولت روم باز مأمورى آكويليوس « 5 » نام بآسياى صغير فرستاد و مهرداد معذرت خواست ، ولى چون مأمور روم از مقدار هداياى مهرداد راضى نبود ، راپورت مساعدى بدولت
--> ( 1 ) - Diophantus , Neoptoleme . ( 2 ) - Dnieper . ( 3 ) - Guerre sociale . ( 4 ) - Sulla . ( 5 ) - Aquilius .