كوچك يا آتروپاتن « 1 » ( آذربايجان ) ، ارمنستان ، كاپادوكيّه ، پنت كاپادوكى « 2 » ( در كنار درياى سياه ) ، بىتىنيّه و پرگام « 3 » . در باب اين ممالك سخن در پيش است و ما در جاى خود از آنها صحبت خواهيم داشت ، عجالة در باب ماد كوچك يا آتروپاتن گوئيم ، كه والى آن آثروپات ، در جنگ آخرى داريوش سوّم با اسكندر در گوگمل يكى از سرداران داريوش بود ، پس از شكست طرفدار اسكندر گرديد و والى ماد كوچك شد . بعد در موقعى ، كه اسكندر در شوش بمقدونيها زن ايرانى ميداد ، پرديكّاس دختر آثروپات را گرفت ( آريان ، كتاب 29 فصل 29 ، بند 30 - ديودور ، كتاب 18 ، بند 3 - ژوستن كتاب 13 ، بند 4 - سترابون ، كتاب 11 ، صفحه 523 ) . سپس ، پس از فوت اسكندر معلوم است ، كه با نيابت سلطنت پرديكّاس آثروپات بايالت آذربايجان باقى ماند ، زيرا در تقسيم اوّلى ايالات اسكندر در 323 ماد كوچك به سهم او افتاد . اين بقاى طولانى آثروپات در اين مملكت ، اقتدار او را زياد كرد ، پس از آن دودمان او هم در اينجا بحكومت باقى بود و بمرور اين مملكت دولتى شد ، كه اسما جزء دولت سلوكى بشمار ميرفت ، ولى در معنى مستقلّ بود ، حتّى چنان كه بوشه لكلرك گويد ( تاريخ سلوكىها ، صفحه 57 ) چون يونانيها در اينجا رسوخى نداشتند ، آذربايجان پناه‌گاه مذهب زرتشت و تكيه‌گاه ايرانيّت در مقابل يونانيّت گرديد . بيش از اين در اينجا از آذربايجان صحبت نخواهيم داشت ، زيرا نميخواهيم از موضوع خارج شويم ، وقايع بعد اين مملكت در جاى خود بيايد . اينها بودند ممالكى ، كه اسما جزو دولت سلوكى بشمار ميرفتند ، ولى درواقع امر اعتنائى به آن نداشتند و پادشاهانشانرا حفظ كرده بودند . در اروپا هم دولت‌هاى كوچكى بودند ، مانند دولت تراكيّه ، كه در اين زمان دولت سلتى بشمار ميرفت ، زيرا گالّىها در اينجا برقرار شده بودند و دول متّحده اتليانى « 4 » و دول ديگر در

--> ( 1 ) - Atropateue . ( 2 ) - Pont Capadoce . ( 3 ) - Pergame . ( 4 ) - Etoliens .