حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2058
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
رئيس قشون مقدونى در پنجاب پروس را ميكشد ، زيرا تصوّر مىكند ، كه او طرفدار آنتىگون است . بهرحال چاندراگوپتا بحكمرانى مقدونيها در پنجاب هند خاتمه داد و مالك الرّقاب تمام هند تا گنگ و ماوراء آن گرديد . او شهرى بنا كرد ، كه آن را پاتالى پوترا « 1 » ناميد و دور آن حصارى محكم ساخت ( جغرافيّون يونانى اين شهر را پالى بوثرا « 2 » ناميدهاند ) . از كيفيّات جنگ سلكوس با چاندراگوپتا اطّلاعى در دست نيست و هريك از نويسندگان حدسى ميزنند ، مثلا درىزن « 3 » گويد ، كه سلكوس تا پالىبوثرا راند ، ولى گوتشميد « 4 » گويد ، كه از سند گذشت ، و دور تر نرفت ( بوشه لكلرك ، تاريخ سلوكيها ، پاريس 1913 ، صفحه 28 - 29 ) « 5 » نتيجه جنگ دلالت مىكند بر اينكه ، عقيده گوت شميد صحيحتر است ، زيرا اگر سلكوس تا رود گنگ پيش رفته بود ، حاضر نميشد آنهمه ولايات را بپادشاه هند واگذارد و ديگر اينكه خاطره چنين سفر جنگى براى اعقاب او ميماند ، زيرا در اين صورت او بر اسكندر برترى مييافت ، چه اسكندر نتوانست از رود هيفاز بگذرد . در باب ولاياتى ، كه او بپادشاه هند واگذارد ، « 5 » سترابون اطّلاعاتى ميدهد ، كه ديگران ذكر نكردهاند . او گويد ، كه سلكوس تمامى صفحاتى را ، كه در طرف راست رود سند بود ، به ساندراكتتوس ( چاندراگوپتا ) پس داد و گدرزى « 6 » ( بلوچستان ) و آراخوزى « 7 » ( افغانستان جنوبى ) و مملكت پاراپاميزاد « 8 » ( افغانستان شمالى ) را هم واگذارد و در ازاى اين واگذارى 500 فيل از پادشاه هند گرفت . نوشتهاند ، كه با عقد عهد صلح ، سلكوس ، براى اينكه وثيقهاى بپادشاه هند داده باشد ، دختر خود را بحبالهء نكاح او درآورد . در اين باب دو خبر است : سترابون گويد ، كه سلكوس مسئله زواج را در عهدنامه قيد كرد ( كتاب 15 ، صفحه 724 ) ، ولى آپپيان ( يكى از مورّخين عهد قديم ، كه ذكرش پائينتر بيايد ) نوشته :
--> ( 1 ) - Patalipoutra . ( 2 ) - Palibothra . ( 3 ) - Droysen . ( 4 ) - Gutschmid . ( 5 ) - A . Bouche Leclercq . Hist . des Seleucides , Paris 1913 . p . 28 - 29 . ( 6 ) - Gedrosie . ( 7 ) - Arachosie . ( 8 ) - Parapamisade .