حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
520
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
و مقرر نمود كه متمرّد را در گذرگاهها بگردانند و بر درخت بياويزند و يرليغها متواتر بولايات فرستاد و مردم را از تكلّم بسخنان كفرآميز منع فرمود و امر داد كه هيچكس بعدها در پيشرفتهائى كه نصيب شخص او يا اردوئى كه جزء آن است مىشود كفايت و كاردانى خود را دخيل نشمارد بلكه همهء توفيقها را از خداوند بداند و بر خلاف هر شرّى را كه از وجود او زايد آن را به كسى جز خود منسوب ندارد به همين شكل حكمى داد كه در عقد ازدواجها ميزان كابين عروسان را تنزل داده نوزده دينار و نيم تعيين كنند تا اگر بين زن و شوهر توافق حاصل نشود امر طلاق بواسطهء گرانى كابين مشكل نگردد . 10 - يكى از بزرگترين اصلاحات غازان ترتيب امر مرافعات و انتخاب قضاة و شهود و نظم امور معاملات عرفى است كه پيش از او بواسطهء عدم توجّه در باب انتخاب قضاة و رشوهخوارگى ايشان بازار تزوير و تقلّب سخت رواج داشت و كمتر كارى بمقتضاى عدل و انصاف فيصل مىيافت ، قضاة مناصب را اجاره ميكردند و گذراندن گواه دروغ و ساختن قباله و حجّت و تقديم رشوه و تهيهء اسناد جعلى و تقليد خطوط كمال شيوع داشت . غازانخان براى الغاى اين مراسم زشت و اصلاح ترتيب معاملات و مرافعات چهار فرمان صادر كرد در باب مسائل ذيل : فرمان اوّل در خصوص منصب قضاء ، دوّم در باب مرور زمان و نپرداختن بمرافعهاى كه سى سال از تاريخ آن گذشته باشد سوّم در خصوص اثبات مالكيّت بايع قبل از بيع ، چهارم در باب تأكيد سه حكم سابق و تكميل آنها . 11 - پيش از غازانخان مرسوم و جيره و وظيفهء لشكريان و سران سپاهى ترتيب صحيحى نداشت فقط بعضى از سرداران از ديوان مقدارى معيّن غلّه ميگرفتند غازانخان براى لشكريانى كه خدمت نزديك ميكردند وجه معاش معيّن كرد و بتدريج هر سال ميزان آن را بالا ميبرد و چون پيش از او بزات غلّهء سپاهيان را بولايات مينوشتند و غالبا برات وصول نشده برميگشت و اسباب زحمت رعايا و سپاهيان ميشد غازانخان