حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
517
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
جهت ايلچيان خاصّهء ايلخانى كه مأمور انجام كارهاى لازم مملكتىاند يامخانه بسازند و در هريامى پانزده سر اسب فربه نگاهدارند و هر ايلچى را كه نشانى موشّح از سلطان داشته باشد از آن يامخانه الاغ دهند و يامخانهها را بعهدهء يكى از امراى بزرگ واگذار و بحكّام و امراء سرحدّى نيز مقدارى كاغذ سفيد موشّح به مهر خود داد تا در موقع ضرورت آنها را بايلچيان خود دهند و مقرّر كرد كه بهر ايلچى بيش از چهار الاغ ندهند و اگر خبرى باشد كه در رساندن آن بايد تعجيل شود حكّام و نوينان مكتوب خود را مهر كرده ببامچى رسانند تا او بر اسب يام نشسته آن را بيامخانهء بعد رساند و به همين ترتيب عمل شود تا مكتوب باردو برسد و به اين ترتيب يامچيان روزى شصت فرسنگ راه ميرفتند و فاصله بين خراسان و تبريز را مثلا در سه چهار روز طى ميكردند . غازانخان علاوه بر اين ترتيب امر داد كه بهر ايلچى مخارج راه او را بدهند و در شهر منازلى باسم ايلچىخانه جهت اقامت ايشان بسازند و غير از ايلخان و نوّاب درگاه او هيچكس حقّ فرستادن ايلچى نداشته باشد بعلاوه در هر يامى دو پيك مأمور كرد كه لدى الاقتضا اخبار يامخانهها را به يكديگر برسانند و اين پيكها روزى سى فرسخ راه ميرفتند . 3 - غازانخان در شعبان سال 698 يرليغى به تمام بلاد ايلخانى ارسال داشت و بموجب آن منفعت دادن پول را اكيدا غدغن نمود و امر داد كه داروغگان و حكّام متخلّفين از حكم را مجازات كنند . 4 - قبل از ايّام ايلخانى غازان حكّام هريك از ممالك روم و آذربايجان و فارس و كرمان و گرجستان و مازندران بعيارهاى مختلف سكه ميزدند و چون عيار سكّهها در تمام بلاد ايلخانى يكسان نبود در معامله اختلال پيدا ميشد و موجب ضرر تجّار و سوداگران و گفتگوى بسيار در تجارت ميگرديد . ارغونخان در ايّام حكومت خود فرمانى صادر كرد و امر داد كه در تمام ممالك ايلخانى عيار زر و سيم را ده نه قرار دهند و گيخاتو هم عين اين فرمان را مجرى كرد ولى بواسطهء عدم اقتدار ايلخانان كسى از آن اطاعت نداشت و هيچوقت عيار زر و سيم از ده هشت تجاوز نمىنمود .