حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

472

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

بعد از فتح روسيه اردوى مغول دو دسته شدند يكدسته راه لهستان را پيش گرفتند و يك عدّه طريق مجارستانرا . قسمت اول سپاه متحدين آلمانى و لهستانى را در سال 639 مغلوب نموده شهر برسلو را مسخّر كردند و تا حدود برلين حاليّه و مملكت ساكس پيش تاختند ، دستهء دوم هم مقارن همين ايام مجارها را شكست داده شهر پست پاىتخت ايشان را گرفتند و تا نزديك وينه از طرفى و تا سواحل بحر آدرياتيك از طرفى ديگر جلو رفتند ولى از آن جهت كه مردم مجارستان يعنى مجارها ( هنگريها ) با مغول از يك نژاد بودند پس از يك سال مملكت ايشان را رها كرده به همان تبعيّت اسمى قناعت نمودند و چون خبر فوت اوگتاى نيز در اين موقع باروپا رسيد و سبتاى و باتو براى قوريلتاى انتخاب خان جديد بآسيا احضار شدند مغول از اروپا مراجعت كردند و نقشهء تسخير آلمان و اروپاى غربى بانجام نرسيد و اين نواحى از آسيب حملهء مغول محفوظ ماند . مرگ اوگتاى قاآن در 639 اوگتاى قاآن در مدّت هفت سالى كه اردوى عظيم او بفتح اروپاى شرقى اشتغال داشتند تمام ايام خود را بعيش و كامرانى و شرابخوارگى گذراند و چون طبيعة سليم النفس و آرام بود بآبادى بلاد و اشاعهء عدل و احسان و جوانمردى پرداخت و بسيارى از خرابيهاى ايّام پدر را مرمّت كرد . با اينكه تا اين عهد مغول هيچگاه پابند باقامت در يك نقطهء ثابت و داشتن محل و مكانى معيّن جهت قرار نبودند و اصلا كلمهء مغول مترادف با بيابان‌نوردى و خرابى بود اوگتاى قاآن بر اثر معاشرت با متمدّنين چينى و اويغورى و ايرانى بعمارت و آبادى علاقه بهمرساند و امر داد استادان و معماران چينى در سال 631 در يورت اردوباليغ در شمال مغولستان و دامنهء جبال قراقروم در محل يكى از شهرهاى خرابهء عهد تسلط اويغورها شهر جديدى به همان اسم اردوباليغ ساختند و آنجا را كه بعدها بمناسبت نزديكى بجبال قراقروم به همين نام موسوم گرديد پاىتخت خود قرار داد و برادران و پسران و شاهزادگان ديگر هم هر كدام در آن محل براى خود عمارتى بنا كردند .