حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 30
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
صنايعى كه در اينجا شروع شد و بعد از آن از ملّتى بملّتى انتقال يافت و تكميل شد تا بدرجه كنونى رسيد هرقدر تحقيقات و كاوشهاى علماء آثار عتيقه پيش ميرود يك نكته روشنتر ميگردد و آن اين است كه يونانيهاى قديم مبادى علم هيئت و طب و نيز صنايع را از سومرىها اقتباس كردهاند اين نكته را نيز نگفته نبايد گذاشت كه هنوز تحقيقات و كاوشها راجع بگذشتههاى اين ملّت بپايان نرسيده چه عجالة تاريخ آن تا سه يا چهار هزار سال ق . م روشن گرديده و هرقدر كاوشها در اور پيش ميرود روشنتر ميگردد كه قبل از اين تمدّن تمدّنهاى ديگر وجود داشته و تمدّن سومرى به ممالك دوردست تا بلوچستان انتشار يافته بود . اوضاع عيلام پيش از آنكه بعهد دوم تاريخ عيلام داخل شويم لازم است توجّهى بامور داخلي آن كرده به بينيم از اين حيث دولت انزان سوسونكا در چه حالى بود اوضاع اين زمان كه تقريبا در حدود 2225 سال ق . م . است درست معلوم نيست همينقدر روشن است كه عيلاميها از حيث تمدن از همسايههاى غربى ( سومريها و مردمان بنى سام ) پستتر بودهاند و چون مملكت آنها بيشتر كوهستانى بود و راههائيكه مساعد با تجارت باشد وجود نداشت اين ملّت دور از مراكز عمران و تجارت دنياى آن روزى ميزيست از حيث تشكيلات مملكتى چنين استنباط مىشود كه باستثناى مواقعى كه دشمن خارجى استقلال عيلام را تهديد ميكرد هريك از اقوام و طوايف زندگانى سياسى و اجتماعى جداگانه داشتهاند بخصوص مردمان كوهستانى آنكه هميشه استقلال خود را حفظ ميكردند . دوم - از 2225 الى 745 ق . م . در اين عهد همسايه و طرف عيلام دولت قوى و بزرگ بابل است كه بدست مردمان سامى نژاد تأسيس شد چون تاريخ عيلام با اين دولت ارتباط تام