حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

309

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

بآذربايجان رفتند و با اين حال باز جمع كثيرى از سلاجقه مخصوصا اصحاب پسران ميكائيل در خراسان ماندند . لشكركشيهاى ارسلان جاذب و سلطان محمود چنان كه سابقا ديديم موفّق ببرافگندن سلاجقه از آشيانه‌هاى مستحكمى كه اين قوم در اطراف جبل بلخان ( بين كوهستانهاى شمال خراسان و ساحل شرقى بحر خزر ) داشتند نيامد و از همين پناهگاه‌ها بود كه سلجوقيان در تمام مدّت سلطنت سلطان مسعود ببلاد خراسان و جوزجانان و طخارستان دست‌اندازى ميكردند . اتباع ارسلان بن سلجوق چنان كه گفتيم بنام غزان عراقى در عراق و بلاد مغرب و شمال غربى ايران متفرّق شدند و بتشكيل دولت و سلسله‌اى قادر نيامدند ليكن اصحاب پسران ميكائيل كه سلاجقهء اصلى نيز همان ايشانند پس از شكست دادن سباشى حاجب بزرگ مسعود و فتح دندانقان كه ببرافتادن دولت غزنويان از ايران منتهى گرديد اساس دولت بزرگى را ريختند كه از بسيارى جهات ، به شرحى كه عنقريب خواهيم ديد ، براى آن در تاريخ اسلام نظيرى نيست و از عهد انقراض ساسانيان تا زمان تشكيل دولت سلجوقى در آسياى غربى سلطنتى به اين وسعت و عظمت و اتّحاد اداره و مركزيّت تأسيس نيافته است . 1 - ركن الدين ابو طالب طغرل بن ميكائيل بن سلجوق ( 429 - 455 ) چنان كه در ضمن سلطنت سلطان مسعود گفتيم طغرل بن ميكائيل پس از آنكه بدستيارى ابو القاسم على بن عبد اللّه جوينى معروف بسالار پوژگان بنيشابور وارد شد بتاريخ شوّال سال 429 يعنى دو ماه بعد از غلبهء سلاجقه بر سباشى و دو سال پيش از جنگ قطعى دندانقان بر تخت مسعود جلوس كرد و خود را سلطان خواند . تاريخ جلوس طغرل در نيشابور و اجراى آداب خطبهء سلطنت بنام خويش يعنى شوّال 429 را بايد ابتداى