حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

254

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

اگرچه اساس دولت غزنوى از البتكين است ليكن مؤسس حقيقى اين سلسله سبكتكين را بايد شمرد چه او هم در طرف مشرق و جنوب بر بلادى وسيع دست يافته و هم از سمت مغرب بمقام حكومت خراسان و استيلاى بر اين كشور نايل آمده و ممالك غزنوى را وسعتى عظيم بخشيده است . اوّلين فتح مهمّ سبكتكين تصرّف دو شهر قصدار ( از بلاد مكران قديم واقع در بلوچستان حاليّه انگليس ) و بست ( از شهرهاى سيستان سابق در درهء وسطاى هيرمند ) است در سال 366 . امير بست كه طغان نام داشت از شرّ پايتوز امير قصدار بسبكتكين توسّل جست و وعده داد كه اگر امير غزنوى او را در استخلاص بست كه بدست پايتوز افتاده بود يارى نمايد در عوض وجهى نقد بسبكتكين بپردازد . سبكتكين بست را از پايتوز گرفت و او را مجبور بهزيمت كرد و چون طغان بوعده وفا ننمود و بر سبكتكين عاصى شد سبكتكين هم با او بجنگ پرداخت و بست را تسخير كرد نمود و بر قصدار نيز مسلّط شد و حكم و امر خود را بر اين دو ناحيه تحميل كرد . از غنايمى كه در اين سفر نصيب سبكتكين شد پيوستن شاعر و منشى عاليقدر ابو الفتح علىّ بن محمّد بستى است به خدمت او كه ابتدا در دستگاه پايتوز ميزيست و دبير او بود . بعد از اين فتوحات سبكتكين از معابر سلسلهء سليمان داخل جلگهء سند شد و پادشاه طايفهء راجپوت را كه چيپال ميخواندند مغلوب ساخت و شهر پيشاور را ضميمهء ممالك خود نمود و با غنايم و اموال فراوان بغزنين برگشت . تفصيل دعوت سبكتكين و پسرش محمود را در سال 384 بتوسّط امير نوح بن منصور و رسيدن ايشان را بسپهسالارى سامانيان و حكومت خراسان و جنگهاى ايشان را با سرداران ياغى نوح در احوال اين امير ذكر كرده‌ايم و بتكرار حاجت نيست .