حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
164
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
عضد الدّوله برادر بزرگتر سرنپيچند و اتّفاق و اتّحادى را كه ما بين پدر ايشان و برادرانش همواره برقرار و مايهء ترقّى و سرفرازى ايشان بوده از دست ندهند . ركن الدّوله سپس از اصفهان برى برگشت و در محرّم 366 در آنجا جان سپرد . اگرچه ركن الدّوله پسران خويش را بيگانگى توصيه كرده و در حقيقت تمام ممالك آل بويه را تحت امر عضد الدّوله گذاشته بود ليكن پس از مرگ او به علت اختلافاتى كه از يك طرف بين پسران او روى كرد و از طرفى ديگر در نتيجهء كشمكش بين عضد الدّوله و پسر عمّش عزّ الدّوله كه قبل از فوت ركن الدّوله شروع شده بود رشتهء پيوستگى ممالك ديالمه از هم گسيخت و متصرّفات پسران بويه بسه قسمت عمده منقسم شد و همين تقسيم مقدمهء بروز يك سلسله جنگهاى داخلى بين فرزندان ركن الدّوله و معزّ الدّوله و اولاد ايشان گرديد كه جز ضعف و خانمانبراندازى نتيجهء ديگرى نداد و اسباب انقراض ايشان را بسرعت مهيّا ساخت . [ شعب آل بويه ] آل بويه بعد از معزّ الدّوله و ركن الدّوله در حقيقت بسه شعبه تقسيم ميشوند بقرار ذيل : 1 - ديالمهء فارس يعنى عضد الدّوله قائم مقام عماد الدوله و جانشينان او . 2 - ديالمهء عراق و خوزستان و كرمان يعنى عزّ الدّوله بختيار پسر و وارث معزّ الدّوله و جانشينان او . 3 - ديالمهء رى و همدان و اصفهان يعنى مؤيد الدّوله و جانشينان او . اينك خلاصهء تاريخ هريك از اين سه شعبه : الف - ديالمهء فارس ( 338 - 447 ) اوّلين امير ديلمى فارس در حقيقت عماد الدّوله ابو الحسن على است كه تفصيل استيلاى او را بر اين سرزمين در حدود سال 320 و دورهء امارت هجده سالهاش