راجع باحوال مردمان آريانى در اعصار قبل از تاريخ آنها ( يعنى اعصارى كه راجع به آن نوشته‌اى بدست نيامده ) اطّلاعات زياد و محقّقى در دست نيست باوجوداين آنچه از تحقيقات علماء حاصل شده اين است : اولا اين سؤالها پيش ميآيد كه كى آريانها از ساير مردمان هند و اروپائى جدا شده‌اند - بعد از جدا شدن كجا بوده‌اند و آيا با هم ميزيستند يا جدا از هم ؟ راجع بسؤال اوّلى عقيده محقّقين چنين است كه نميتوان تاريخ محقّقى معيّن كرد ولى موافق موازين علمى جدا شدن آريانها از مردمان هند و اروپائى بايد لااقل در حدود سه هزار سال ق . م . باشد « 1 » راجع بسئوال دوّم و سوّم تقريبا معلوم است كه آريانيهاى هندى و ايرانى اكثرا به طرف آسياى وسطى رفته و مدتها در آنجا زندگانى كرده‌اند در باب مساكن آنها بين علماء اختلاف‌نظر بود ولى حالا بيشتر به اين عقيده‌اند كه ما بين رود آمويه و سيحون ميزيسته‌اند راجع بشعبه سكائى اطّلاعات خيلى كم است زيرا آثار ادبى از آنها بدست نيامده اطّلاعات راجعه به آنها همان چيزهائى است كه از كتيبه‌هاى قديم ما و نوشته‌هاى مورّخين يونانى و از حفريّات در قبرهاى آنها استنباط شده و چون مربوط بازمنه تاريخى است در ضمن مطالب راجعه به اين زمانها گفته خواهد شد عجالة همينقدر راجع به آنها بايد دانست كه اينها مردمانى بودند قوى - سلحشور و غالبا صحراگرد و در ازمنه تاريخى مردمان سكائى از درون آسياى وسطى تا رود عظيم دانوب منتشر بودند در ضمن تاريخ قديم ايران مكرر به اين مردمان

--> ( 1 ) - زيرا زمان انشاء كتاب مقدس هندىها تا 1400 ق . م . صعود مىكند و ترديدى نيست كه در اين زمان زبان آريانها يكى نبوده چه اگر ميبود اين كتاب به زبان مشترك نوشته ميشد و براى يافتن زمانى كه زبان آريانها يكى بوده موافق موازين زبان‌شناسى بايد هزار سال عقب رفت پس آريانها تقريبا در حدود 2400 سال ق . م . زبان مشتركى داشته‌اند از طرف ديگر مدت زمانى كه آريانها بيك زبان تكلم ميكرده‌اند خيلى طولانى بوده زيرا قرنها لازم است تا يكى از لهجه‌هاي زبان اصلى مبدّل به زبان فرعى گردد و ديگر اينكه از مطالعات در تمدّن آريانى و مقايسه آن با تمدّنهاى اروپائى خصايصى مشاهده مىشود كه قرون عديده لازم بوده تا اين خصايص حاصل و ثابت گرديده باشد