حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 6
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
بواسطه بوغاز هرمز با بحر عمّان اتّصال مىيابد و با تمام دنيا از اين راه مربوط است شطّ العرب به اين خليج ميريزد و ملل قديمه عالم مانند سومريها و اكديها و عيلامىها و كلدانيها و پارسىها و نيز اعراب ارتباط تاريخى نزديك با اين خليج داشتهاند و سواحل آن مهد تمدّنهاى خاموش عهود قديمه است جزاير بسيارى در اين خليج است كه بزرگترين آنها قشم و بحرين مىباشد فلات ايران داراى معادن زيادى است از قبيل مس - آهن - سرب - زغالسنگ - مرمر - گلسرخ - فيروزه و غيره و چنان كه علماى فن گويند قسمت بزرگ فلات ايران روى نفط قرار گرفته و ليكن چون باستخراج معادن هنوز كاملا نپرداختهاند محصولات آن بيشتر زراعتى است و از جهت آب و هواى برّى و كمى بارندگى در بعضى از قسمتهاى ايران زراعت فقط آبى است ولى كلّيّة زراعت ديمى در ايران غلبه دارد شمال و مغرب فلات ايران از حيث نباتات از قسمت مركزى و شرقى غنيتر است جهت آن در شمال تا سلسله كوه البرز درياى خزر و در غرب اثر درياى مغرب است كه هرچند در فلات ايران ضعيف مىباشد ولىباز در قسمتى از مغرب آن نافذ است جاهائى كه آب باشد خاك درّهها حاصلخيز است و نباتات قوّت زياد دارد خاك درّهها و دامنهها رسوبى يعنى لائى است كه از سيلابها و رودهاى روى زمين مانده ولي وقتى كه از سطح زمين قدرى پائين رويم غالبا به سنگ و ريگ و ماسه ميرسيم « 1 » اگرچه عرض جغرافيائى فلات ايران تقريبا از بيست و چهار الى چهل و دو شمالى است و نميبايست در اين عرض اختلاف زياد بين آب و هواى نقاط مختلفه فلات باشد و ليكن بواسطه اختلاف ارتفاع يا موقع خاصّى در كنار درياها و درياچهها يا در پناه كوهها و يا در نزديكى كوير اختلاف زياد در آب و هواى
--> ( 1 ) - از اين نوع علائم گمان ميكنند كه در عصر چهارم معرفت الارضى قسمت اعظم فلات در زير آب بوده