حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
103
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
با اينكه مردى نسبة كافى بوده شدّت بخل و لئامت بر مزاجش غلبه داشته است . ناصر ( 575 - 622 ) سى و پنجمين خليفه از اين سلسله كه بيش از تمام خلفاى عباسى خلافت كرده و بمذهب شيعه حالى از تمايل نبوده ولى غالب ايّام او به علت ضعف دولت مركزى خلفا بتوليد نفاق و عناد بين پادشاهان اطراف گذشته از آن جمله چون تاب مقاومت باتكش و پسرش محمّد خوارزمشاه را نداشته ابتدا غوريان و بعد چنگيز خان را بدشمنى و حملهء بممالك خوارزمشاهى برانگيخته و به غير مستقيم يكى از مسبّبين هجوم مغول بايران و از خرابكنندگان بنيان خاندان خود بوده است . مستنصر ( 623 - 640 ) سى و هفتمين و ماقبل آخرين خليفهء عباسى كه مردى باذوق و علمدوست و هنرپرور بود و مدرسهء مستنصريّه را در بغداد با كتابخانهء بيمانندى در آنجا تأسيس نمود و جماعتى از اهل خطّ و موسيقى و هنر در گرد او جمع بودند . مستعصم ( 640 - 656 ) كه بدست هولاگو بقتل رسيده و سلسلهء عباسى در ايّام او از مشرق برافتاده است . عدهاى از فرزندان مستعصم كمى بعد در مصر به خيال تجديد خلافت افتادند و ايّامى چند يكى پس از ديگرى خلافتى اسمى كردند ليكن هيچگاه بتأسيس دولتى قادر نيامده و همه وقت در زيردست امراى عرب و ترك ميزيستهاند . اسامى خلفاى عبّاسى و زمان خلافت هريك 1 - ابو العباس سفاح 132 - 136 2 - ابو جعفر منصور 136 - 158 3 - محمّد مهدى 158 - 169 4 - موسى هادى 169 - 170 5 - هارون الرّشيد 170 - 193