حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
76
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
بعد از عبد الملك مشهورترين خلفاى اموى چهار نفرند : 1 - وليد بن عبد الملك ( 86 - 96 ) كه در عهد او مغرب الاقصى ( مرّاكش ) و اندلس و ماوراء النهر و قسمتى از هندوستان فتح شده و او بانى جامع اموى دمشق است بسال 88 كه از معتبرترين ابنيهء اسلامى است . 2 - عمر بن عبد العزيز پسر عمّ وليد و نوادهء مروان بن الحكم ( 99 - 101 ) كه عادلترين و نيكوسيرتترين امويانست و او پس از آنكه بخلافت رسيد دشنام دادن بعلىّ بن ابى طالب را كه از عهد معاويه مرسوم شده و در جميع ولايات پس از اداى خطبهء نماز معمول بود ممنوع كرد و خود او نيز همه وقت برأى فقها و اهل تقوى خلافت مىنمود . 3 - هشام بن عبد الملك ( 105 - 125 ) كه در عهد او مسلمين قسمتى از قفقازيّه و تركستان و جنوب فرانسه و سويس را فتح كرده و دولت اسلام را بمنتهى بسطى كه به خود ديده رساندهاند و اتفاقا در عهد همين هشام است كه بر اثر شكست مسلمين در فرانسه از توسعهء دامنهء دستاندازيهاى لشكريان اسلام جلوگيرى شده و از آن ببعد ديگر سرزمين تازهاى به تصرف ايشان در نيامده است . از وقايع داخلى مهمّ خلافت هشام خروج زيد بن امام على زين العابدين است در كوفه جماعتى از شيعهء اماميه بعد از وفات امام على بن حسين بن على كه امام چهارم شيعيان اثنى عشريست بجاى آنكه پسر ارشدش محمد باقر را امام بدانند گرد پسر ديگرش زيد جمع آمدند و او را امام خواندند . اين فرقه از شيعهء را زيديّه ميخوانند . والى كوفه از قبل هشام زيد را كشت و اتباعش را متفرّق ساخت سپس سر زيد را بدمشق فرستاد و هشام امر داد كه آن را در دمشق بياويزند و اين حال باقى بود تا عهد وليد . اين خليفه هم جثهء زيد را از خاك بيرون آورد و سوخت . 4 - مروان بن محمّد ( 126 - 132 ) نوادهء مروان بن الحكم كه آخرين خلفاى امويست و شهرت او فقط باينست كه مغلوب ابو مسلم خراسانى و بنى عباس شده و دولت اموى در عهد او برافتاده است .