بايران مانع صورت يافتن اين نقشه گرديد در همين اثنا بود كه دو جلد كتاب نفيس ايران باستانى و داستانهاى ايران قديم تأليف حضرت مستطاب اشرف آقاى ميرزا حسن خان مشير الدوله پيرنيا انتشار يافت و موجب كمال خرسندى گرديد كه اولين قدم در اين مرحله از جانب معظم‌له با نهايت دقت و احتياط و رعايت طرز كار اروپائى و استفاده از جميع منابع موجوده برداشته شد و براى كسانى كه بعدها بخواهند اين مرحله را بپيمانيد راه روشن گرديد . مقارن برگشت نگارنده به تهران ( 1307 ) وزارت جليلهء معارف نيز براى رفع احتياج مدارس دست به كار تأليف يك سلسله كتب درسى زد و جناب مستطاب اجل آقاى اعتماد الدولهء قراگوزلو وزير معارف وقت نيز درين موضوع جدى تمام داشتند و مقرر گرديد كه سلسلهء تاريخ ايران از ابتدا تا مشروطيت به ترتيب ذيل فراهم شود : از ابتدا تا صدر اسلام بقلم حضرت آقاى پيرنيا . از اسلام تا استيلاى مغول بقلم حضرت آقاى تقىزاده . و از استيلاى مغول تا اعلان مشروطيت بتوسط اين ضعيف [ عباس اقبال ] . آقاى پيرنيا به ذوق شخصى اوقات گرانمايهء خود را صرف انجام اين منظور مقدس كرده و علاوه بر دو جلد ايران باستانى و داستانهاى ايران قديم و يك جلد خلاصهء دو جلد فوق ، تاكنون [ 1312 ] دو مجلد كبير از ابتداى تاريخ ايران تا اوايل دوره اشكانى را فراهم و طبع نموده‌اند و بقيهء تاريخ ايران را هم تا ظهور اسلام در دو مجلد ديگر در دست تأليف و طبع دارند . كسانى كه اين دو مجلد حاضر را ديده و مطالعه كرده‌اند مىدانند كه مؤلف محترم تا چه‌اندازه در اين راه زحمت كشيده و چه خدمت ذىقيمت بهموطنان خود كرده‌اند . همين كه دو جلد ديگر اين كتاب گرانبها نيز از طبع خارج شود افق جديدى پيش مردم اين عصر ، كه از گزارش احوال نياكان خود عموما و ايران باستان خصوصا آن هم به شكل مطالعهء علمى به كلى بىخبرند ، گشوده خواهد شد و از قرائت و سير در احوال اجداد با افتخار خود به مآثر گذشتهء قوم ايران كه همه وقت در دنياى قديم صاحب نام و نشان و همدوش ملل عظيم - الشأن بوده‌اند پى خواهند برد و به غرض‌ورزى مورخين دشمن در باب تحقير مقام ايرانيان قديم و مغرضين بىخبر عصر جديد كه درين كتاب به خوبى پرده از روى كار ايشان برداشته شده است آگاهى خواهند يافت ، باشد كه غرور ملى بار ديگر در هموطنان معاصر ما شعله زند و خرمن سستى و تن‌پرورى را در وجود ايشان سوخته آنان را به اقتداء به اجداد با عظمت خود وادارد « 1 » . اشتغال مرحوم مشير الدوله بتدوين ايران باستان تا پايان عمر طول كشيد ، آن مرحوم را علاقهء بتاريخ ايران بدين كار خطبر گماشت و روزها گاهى تا 14 ساعت وقت خود را صرف ترجمه و تنظيم مطالب كتاب و تصحيح و مطابقهء آخرين نمونه‌هاى چاپخانه ميكرد .

--> ( 1 ) - مقدمهء تاريخ مغول بقلم عباس اقبال ص 18 .