حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 276
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
9 - عمارت فيروزآباد ( در راه شيراز بدارابگرد ) طاقها و ديوارهاى مخروبهاى از اين بنا باقى مانده 10 - بناى سروستان طاقهائى نيز در اينجا ديده مىشود كه هنوز عيب نكرده ديولافوا عقيده دارد كه عمارت فيروزآباد و بناى سروستان متعلّق بدوره هخامنشى است و از اينجا نتيجه ميگيرد كه ايرانيها فنّ طاق زدن را از روم اقتباس نكردهاند بلكه اين فن از خود ايرانيها است و ليكن محقّقين ديگر اين عقيده را رد كرده و ابنيه مزبوره را مربوط بدورهء ساسانى دانستهاند بعضى آثار در خارج ايران كشف شده مانند خرابههاى قصر مشيتا در طرف غربى بحر لوط ( بحر ميّت ) در شامات كه بشيوه بيزانس ساختهاند كتيبههاي ساسانى كتيبههائيكه از اين دوره كشف شده و طرف توجّه مىباشد زياد است ولى چون در اين مختصر شرح آنها نگنجد بعضى را ذكر ميكنيم : اوّل - در نقش رستم ( نزديك تخت جمشيد ) چند كتيبه است : 1 - از اردشير بابكان در زبان پهلوى اشكانى و ساسانى و يونانى ترجمه آن براى نمونهء معرّفى كه شاهان ساسانى از خود مينمودند درج مىشود « اين پيكر مردهپرست خدايگان اردشير شاهنشاه ايران آسمانى نژاد از ايزدان پسر پاپك شاه است » 2 - از شاپور اوّل در زبان يونانى كه خود را معرّفي مىكند دوّم - در حاجىآباد ( سه فرسخى تخت جمشيد ) كتيبهايست از شاپور اوّل به پهلوى اشكانى و ساسانى اين كتيبه را هنوز نتوانستهاند كاملا بخوانند ولى راجع به تيرى است كه شاپور در حضور شهرداران و ويس پوران و آزادان انداخته در اين كتيبه شاپور خود را شاهنشاه ايران و غير ايران معرّفي مىكند ( مقصود از غير ايران متصرّفات ايران در خارج فلات ايران است ) سوّم - در طاق بستان صورت شاپور دوّم حجّارى شده و كتيبهاى مشرق بحر الميّت - تزئينات قصر مشيتا