خواست و جنگ شروع شد سياست ايران نسبت به عيسويها تغيير كرد چون دولت ايران آنها را دوستان باطنى روم ميدانست به دادن ماليات سرانه سنگيني ( ضعف آنچه كه ايرانيها ميدادند ) مجبور نمود و ظاهرا به اين عنوان متمسّك شد كه عيسويها از خدمات نظامى معافند پس از آن دولت خواست كه آنها از مذهب خود برگردند - عيسويها مقاومت كردند و دولت بر شدّت و سختى خود افزوده امر بخراب كردن كليساها نمود يزدگرد نسبت به مسيحيها با ملاطفت بود و به همين جهت نزد روحانيّين زرتشتى به گناهكار معروف شد در زمان او كليساهاى عيسوى در اكثر شهرهاى ايران تأسيس گرديد و حتّى خانواده‌هاى بزرگ بدين عيسوى درآمدند ولى بعد بر تجرّى روحانيّين مسيحى افزود و سختيهاى سابق نسبت به مسيحيها عود نمود در زمان بهرام گور و يزدگرد دوم همان سختيها دوام داشت در زمان انوشيروان بعد از آنكه جنگهاى او با روم شروع گرديد ايرانيها در شامات نسبت به عيسويها سختىها كرده ( مارابا ) خليفه بزرگ آنها را تبعيد نمودند و ليكن وقتى كه انوشيروان با روم صلح پنجاه ساله نمود يكى از موادّ عهدنامه اين بود كه عيسويها آزادى مذهب خواهند داشت به شرط اينكه به تبليغ نپردازند خسرو پرويز كه در ابتداء نسبت بروميها فاتح بود درباره عيسويها سختى نميكرد و ليكن بعد از فتوحات هرقل نسبت به آنها سياست بسيار سختى اتّخاذ نمود چنان كه فوت او را عيسويها نجات خود دانستند در سلطنت شيرويه آزادى كامل بعيسويها داده شد تشكيلات روحانيّين عيسوى در ايران مانند تشكيلات آنها در روم بود مذهب بودائى از تحقيقاتيكه اخيرا در افغانستان به عمل آمده معلوم شده است كه آثار مذهب بودائى در آنجا زياد است و نو بهار بلخ كه بعضى از مورّخين عرب آن را آتشكدهء پارسى ميدانستند دير بودائى بوده زيرا نوبهار فارسى شده نووهار است كه بمعنى دير نو مىباشد و خانواده برامكه كه در خلافت