( 628 - 632 م . ) 3 - فرسودگى و خرابى قشون از جنگهاى بيهوده خسرو پرويز 4 - فقر و پريشانى مردم از دادن مالياتها و عوارض سنگين و سرباز و سوار كه خسرو پرويز بر مردم تحميل كرد 5 - بالنتيجه كثرت ظلم و جور - انحطاط زراعت و تجارت و صنايع جنگ ذوقار اگرچه معمول است كه جنگ اوّل اعراب را با ايران مقارن اين زمان جنگ قادسيّه ميدانند و ليكن هرگاه اثرات جنگ را در نظر گيريم جنگ اوّل آنها با ايرانيها جنگ ذوقار بود كيفيّات اين جنگ اين است خسرو پرويز در زمان قشون‌كشى بروم شنيد كه نعمان ملك حيره دختر بسيار وجيهه‌اى دارد و خواست او را ازدواج كند ولي نعمان از جهت دسيسه‌اى كه شده بود راضى نشد خسرو در غضب شده درصدد برآمد سپاهى براى تنبيه او بفرستد نعمان همين‌كه از قضيّه آگاه شد نزد طايفه شيبانى رفته دارائى خود را برئيس آن سپرد و نزد خسرو آمد كه پوزش بخواهد ولى خسرو نپذيرفت و او را بكشت پس از آن خسرو از رئيس شيبانيها خواست كه تمام اموال نعمان را تسليم كند و او امتناع كرد خسرو قشونى مركّب از ايرانى و عرب بعدّه چهل هزار نفر حركت داد تا امر او را اجراء نمايد بين قشون ايران و اعراب چند دفعه جنگ شد و بالاخره در جنگ ذوقار اعرابى كه در قشون ايران بودند فرار كردند و سپاهيان ايرانى شكست خورده معدوم شدند اين جنگ اگرچه كوچك بود ولي اثرات مهمّ داشت چه اعراب براى اوّلين دفعه دانستند كه با حملات بىباكانه ميتوان قشون منظّم ايران را درهم شكست ( تاريخ اين جنگ را نلدكه بين 604 و 610 م . دانسته ولى بعضى از محقّقين ديگر 611 نوشته‌اند ) جنگ زنجير « 1 » در 12 هجرى ( 633 م . ) خالد وليد سردار نامى

--> ( 1 ) - چون تاريخ نهضت اسلامى ارتباط با عهد متوسط تاريخ ايران دارد در اين كتاب بذكر وقايعى كه با انقضاي عهد قديم ايران مربوط است اكتفا نموده‌ايم وقايع مزبوره موافق روايات عرب كه طبرى و ابن الاثير ذكر كرده‌اند نوشته شده زيرا مدارك ديگرى كه از منابع غير عرب باشد در دست نيست