حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 212
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
دولتين عهدنامهاى بشرايط ذيل منعقد نمودند : 1 - دولت بيزانس بايد ساليانه مبلغى بدولت ايران بپردازد و دولت ايرانهم يك ساخلو قوى در دربند و جاهاى ديگر قفقاز نگاه بدارد « 1 » ( دولت روم از گنجاندن چنين مادهاى در عهدنامهها احتراز داشت چه تأديه مبلغى را همه ساله بايران يك نوع باجي تصوّر ميكرد ) 2 - هرقدر از ولايت لازيكا قبل از جنگ قباد با روم شرقى در تصرّف طرفين بود من بعد هم به همان حال باقى خواهد ماند ( گرجستان غربى امروزى را چنين ميناميدند و در زمان قديم آن را كلشيد ميگفتند ) 3 - روميها مىتوانند شهر دارا را تصرف نمايند و ليكن آنجا را نبايد مركز قواى خود در بين النّهرين قرار دهند 4 - ايران و بيزانس با هم متّحد خواهند بود ( 532 م . ) يوستىنين بعد از اين صلح بجهانگيرى در ايطاليا و افريقا پرداخت و بواسطه سردار نامى خود بىلىزار فتوحات درخشانى كرد از بهرهمندىهاى روم خسرو در انديشه شد زيرا قوى شدن امپراطورى شرقى را براى ايران خطرناك مىپنداشت در بادى امر خسرو ميخواست تعويضاتى از يوستىنين بخواهد و ليكن به زودى از اين خيال منصرف گرديد زيرا بدين ترتيب مقصود اصلى او كه ممانعت از قوى گشتن بيزانس بود حاصل نميشد اين بود كه بجنگ تصميم گرفت جنگ اوّل با بيزانس براى جنگ بهانهاى لازم بود كه به زودى بدست خسرو آمد توضيح آنكه بين دو ملك عرب حارث ابن جبله و منذر بن نعمان منازعهاى روى داد اولي ملك غسّان و تحت الحمايه روم شرقى بود و دوّمى كه در حيره سلطنت داشت از ملوك لخمى و دستنشاندهء ايران يوستىنين در منازعه آنها دخالت نموده بدون رجوع بدولت ايران خود را حكم قرار داد انوشيروان كه در پى بهانه بود از اين قضيّه استفاده كرده با لشگرى جرّار
--> ( 1 ) - اين مبلغ يازده هزار ليبراى طلا بوده و ليبرا 325 گرام يا تقريبا 65 مثقال وزن داشته