حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

مقدمه 189

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

( 296 م . ) سال ديگر در موقع زمستان ( 297 م . ) ديوكلتين همان سردار را به طرف ايران فرستاد تا شكست‌هاى خود را جبران كند گالريوس نظر بتجربه‌اى كه آموخته بود از جنگ با سواره نظام ايران در جلگه‌ها احتراز كرده از طرف ارمنستان بايران حمله برد و ناگهان باردوى ايران شبيخون زده فاتح شد بر اثر آن نرسى زخم برداشته با زحمت زياد فرار كرد و بسيارى از نجباى ايرانى اسير شدند نرسى سفيرى نزد گالريوس فرستاده خواستار صلح شد و پس از آن سفيرى از روم نزد نرسى آمده شرايط سنگين براى صلح معيّن كرد : اوّل - واگذارى پنج ولايتى كه در ساحل يمين رود دجله واقع بود دوّم - عدم دخالت ايران در ارمنستان و واگذارى قلعه زنتا ( واقع در آذربايجان ) بمملكت مزبوره سوّم - تصديق بر اينكه گرجستان تحت الحمايه روم است اهمّيت اين مطلب از اين‌جا بود كه گرجىها دربند داريال را در كوه‌هاى قفقاز متصرّف بودند و مردمان شمالى با رضايت آنها ميتوانستند بحدود ايران تجاوز نمايند چهارم - اعتراف باينكه رود دجله سرحدّ دولتين است پنجم - نصيبين يگانه محلّى براى مبادلهء مال التجاره بين ايران و روم خواهد بود ( اين بند را به خواهش نرسى حذف كردند ) اسامى پنج ولايت مزبوره چنين بوده : 1 - ارزون 2 - مك 3 - زابده 4 - رحبمه 5 - كاردو يا كردو « 1 » - دجله موافق اين عهدنامه سرحدّ دولتين شد ( 297 م . ) و همجوارى روم آذربايجان و تيسفون را در تحت تهديد درآورد در هيچ زمانى چه در دورهء اشكانيان و چه بعد از آن ايران چنين عهدنامه بدى با دولت روم منعقد ننموده بود . اين بود كه نرسى پس از انعقاد اين عهدنامه نتوانست ديگر سلطنت كند و استعفاء نموده پس از چندى از غصّه بمرد ( 301 م . )

--> ( 1 ) - ARZANENE , MOKSOENE , ZABDICENE , REHIMENE , CORDUENE , ماركوارت اسامى پنج ولايت را چنين نوشته : ارزن - آنگل - سفن - زابده - كردو ( ماركوارت ايران شهر )