حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 171
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
شخصى از اشكانيان آرتاواسدس « 1 » نام سكّههاى زياد زده ولى معلوم نيست كه با اردوان چه نسبتى داشته ظنّ غالب اين است كه پسر او بوده فصل دوم اوضاع ايران در دوره پارتيها - تمدن اشكانى بسط دولت اشكانى دوره اشكانى چنان كه گذشت 470 سال امتداد داشت اين دوره را ميتوان بسه قسمت تقسيم نمود : در اوايل اين دوره كه تقريبا يكصد سال دوام آن بود اشكانيان به تحكيم مبانى دولت جوان خود پرداخته و دولت باختر را در شرق منهدم نموده سلوكيها را از ايران براندند قسمت دوم دوره عظمت دولت اشكانى است و شاهان اشكانى با بهرهمندى در مقابل روميها و مردمان تازه نفس شرقى مانند سكها و غيره ميجنگند و ايران پارتى يكى از دو دولت عظيمى است كه دنياى آنروزى را در تصرّف دارند ( دولت روم و دولت اشكانى ) « 2 » در قسمت سوّم دولت اشكانى رو بانحطاط ميرود راجع بحدود اين دولت در زمان عظمت آن بايد در نظر داشت كه خانواده اشكانى به چند شعبه تقسيم شده و هركدام در ممالكى سلطنت كردهاند : شعبه اولى در ايران شعبه دوّم در ارمنستان و ولايات مجاور آن مانند اسران ( ادس ) و غيره سوّم در باختر و صفحات مجاور آن تا پنجاب و سند بنابراين حدود دولت تركيبى اشكانى اين است : از طرف غرب رود فرات و از سمت شرق - پنجاب و سند از طرف جنوب خليج پارس و درياى عمّان و اوقيانوس هند از سمت شمال كوههاى هيمالايا و رود سيحون و درياى خزر و قفقازيّه تشكيلات دولت اشكانى در باب تشكيلات اين دوره اطّلاعات مبسوطى در دست نيست زيرا از سلاطين اشكانى كتيبههائى بدست نيامده تا اين
--> ( 1 ) - ARTAVASDES ( 2 ) - اين قسمت از مهرداد دوم تا آخر سلطنت بلاش اول است