حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 126
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
شده و ليكن سر گاو نر با قسمتى از سينه و دست او كه روى ستون از دو سمت قرار گرفته اختراع خود ايرانيها است راجع بكاشيهائى كه بدنهء ديوار طالارها را ميپوشيده و نمونههائى از اين كاشيها بدست آمده و حالا در موزه لوور پاريس است عقيدهء علماء فن اينست كه كاشىسازى اصلا از بابل اقتباس گرديده و ليكن در ايران ترقّى كرده بدين معني كه كاشيهاى ايرانى نقشهاى برجسته دارد و مانند كاشيهاى بابل مسطّح نيست صنايع هخامنشى با وجود اقتباسات مذكوره خصايصى دارد كه بواسطه آن صنايع ملّى محسوب است : اوّل - تناسبى كه بين شيوههاى مختلف در موقع تركيب آنها ايجاد كردهاند و حال آنكه هركدام از شيوهها از مملكتى اقتباس شده دوّم - عظمت و بزرگى بناها چه اين عظمت در هيچ جا سابقه ندارد . سوّم - كثرت تجمّل و تزيينات اين نكته آخرى از اين جهة است كه صنعتگران براى شاهان كار كردهاند و صرفهجوئى مورد نداشته است . آثار دورهء هخامنشي از آثار باقيه معلوم است كه شاهان هخامنشى هر كدام بناهائى نمودهاند و ليكن چون غالبا اين بناها از خشت خام ميشده باستثناى پلّهها و ستونها يا حيواناتى كه به تقليد آسوريها از سنگ ساختهاند جز خرابههائى از اين آثار باقى نمانده . [ در پاسارگاد ] در پاسارگاد كه پاىتخت قديم سلسله هخامنشى بود و اكنون موسوم به مشهد مرغاب است كوروش بزرگ بيادگار فتح خود نسبت بمادىها بنائى كرده اگرچه تماما جز ستونهايش خراب شده باوجوداين نشان ميدهد كه زمانيكه آباد بوده چه صورت داشته از آثارى كه مانده معلوم است كه صورتهائى در اينجا حجّارى كرده بودند و ليكن از بين رفته و كتيبهاى هم حدس ميزنند از كوروش بوده كه محو شده در نزديكى اين بنا يك بناى عظيمى است از سنگ كه داراى شش مرتبه است اين بنا امروز موسوم به