( طبرستان ) و از آن‌جا به وركان ( گرگان امروزى ) رفت موافق روايات پارسىهاى زرتشتى اسكندر بعد از تسخير ايران آوستا را از گنج شاپيكان بدست آورده امر كرد بعضى از قسمتهاي آن را كه راجع بطب و نجوم بود به زبان يونانى ترجمه نمايند و باقي را در آتش انداخت محقّقين نتوانسته‌اند معلوم نمايند كه گنج شاپيكان كجا بوده فصل سوم تمدن ايران در دورهء هخامنشى وسعت دولت هخامنشى هرودوت قسمت‌هاى ادارى ايران را بنا بر ماليات‌هائى كه به خزانه دولت ميدادند معيّن كرده و جمعا بيست و شش ايالت را اسم برده ولى نوشته‌هاى هرودوت راجع به زمان بعد از داريوش اوّل است يعنى وقتى كه تراكيّه و مقدونى از ايران مجزّا شده بودند چون دولت هخامنشى در زمان داريوش بزرگ باعلى درجه وسعت خود رسيد پس بهترين سند تاريخى از اين حيث كتيبه‌ايست كه در مقبره اين شاه در نقش رستم كنده شده موافق اين كتيبه عدّه ايالات ايران سى است و وسعت آن در اين زمان چنين بوده : از شرق بغرب از سواحل غربى اقيانوس هند تا سواحل درياى آدرياتيك و قرتاجنه - از شمال بجنوب از ماوراء سيحون تا حبشه « 1 » بنابراين ايران هخامنشى را ميتوان بزرگترين دولتى دانست كه تا آن زمان تشكيل شده بود و 46 نوع مردم از نژادهاى مختلف با مذاهب و زبان‌ها و عادات و اخلاق گوناگون در ممالك وسيعه ايران زندگانى مى كردند معلوم است كه قسمت‌هاى پرجمعيّت و با ثروت ايران آن روزى ايالات غربى آن مانند آسياى صغير و مستعمرات يوناني و بابل و فينيقيّه و مصر بودند زيرا اين قسمت‌ها از جهة اراضى حاصلخيز و از حيث تمدّن

--> ( 1 ) - مضمون عين كتيبه در ذيل بيايد .