نموده با مغولان از در اطاعت درآمده و از اين حسن سياست خاندانش را محفوظ داشته و فارس را از بلا و مصائبى كه بسائر بلاد ايران رسيد نجات بخشيد . اين اتابگان فارس در ايران داراى اقتدارات زياد بودند و دسته‌اى هم از اتابگان در آذربايجان از سال 622 - 531 هجرى ( 1225 - 1136 ) حكومت كردند ، ولى در خارج نام و شهرتى نداشته و حدود قلمروشان محدود به آذربايجان بوده است ، بعلاوه سلسلهء ديگرى از اتابگان در لرستان بواسطهء قشونى كه از فارس فرستاده شد تأسيس يافته و از 543 - تا 740 هجرى ( 1148 - 1329 ) حكومت داشته‌اند . يكى از همين اتابگان با مغولان قرارداد صلح بست آباقا خان ( چنان كه در فصل 57 ذكر خواهد شد ) حياتش را به يكى از اين اتابكان مديون بوده است . پايان يك دورهء با عظمت كشف كردن خط فاصل صحيح در تاريخ يعنى تعيين پايان يك - دوره و آغاز دورهء ديگر چنان نيست كه هميشه سهل و آسان باشد . ليكن حملهء تاتار كه سرتاسر آسيا را نيست و نابود كرد در اينخصوص واضح و روشن مىباشد ، چه آن آسيب و صدمه‌اى كه بعالم اسلام وارد ساخت بدرجه‌اى بود كه تمدن اسلام از آن تاريخ ديگر نتوانست قد علم كند . نه تنها اين سيل مرگبار عدهء عظيمى از نفوس را بديار عدم رهسپار ساخت بلكه منتهى به قتل‌عام و تاراج بغداد و اعدام خليفه گرديد كه بعد از اين هائله بساط خلافت كه مركز روحانى عالم اسلام شمرده ميشد كليتا برچيده شده و از بين رفت و اين حادثه پايان امرى را نشان مىكند كه آن يك دورهء با ابهت و عظمتى بوده است : راستى براى هرفردى كه علاقمند بسعادت و صلاح ايران باشد چيزى از اين جالب‌تر نيست كه مىبيند در اين دوره يعنى دورهء عباسى روح نبوغ ايرانى برترى خود را در همهء امور نشان داده . صنايع و فنون ايام صلح و آرامش چگونه بدرجهء كمال رسيده و بالاخره تفوق ايرانى ثابت و برقرار گرديده بعد از چندى سلسله‌هائى از خود ايران شروع بفرمانروائى نموده‌اند . نسبت به وضع تودهء مردم ايندوره كمتر اطلاع در دست است ولى قدر مسلم اينكه بهبود و عدم بهبود اوضاع توده بسته بضعف ياقوت و عدل و دادگسترى با ستمگرى سلاطين