دارند . مجتهدين كه كلماتشان در كارهاى مذهبى ايران نافذ است و بيشترشان ايرانى و از اخلاف ايرانيان هستند اين شهرها را مركز تعصب قرار داده‌اند . اينان نسبت به تركها خوش‌بين نبودند ، ولى با انگليس‌ها هم روى آشتى نداشتند ، چه فهميده بودند كه تحت حكومت دولت قيم و برقرارى نظم و قانون از نفوذ و امتيازات ايشان كاسته خواهد شد . مجتهدين در بلواى سال 1920 فعاليت زيادى نشان دادند و دوباره در سال 1922 يكى از پيشوايان بزرگ كاظمين خصومت شديدى نسبت به قرارداد انگليس و عراق ابراز داشت تا حدى كه فتوائى صادر كرد مشعر بر اينكه كسانى كه از جنگ با دستور و نظام جديد روى بگردانند حق به خاك سپرده شدن در قبرستان مسلمين را ندارند . بعدا در همان سال با تهديد تنبيهات سخت شركت در انتخابات منع شد و در نتيجه مجتهد خصومت‌پيشه بعنوان زيارت مكه به عدن روانه گشت . برسم اعتراض سخت نسبت به انگليسىها نه نفر از اعاظم مجتهدين و پيشوايان از عراق به ايران آمده و در آنجا با برانگيختن تعصب هم‌وطنان خود احساسات شديدى بر ضد قيمومت يعنى قيمومت انگليس در عراق ايجاد كردند . اگرچه زمان چنانچه غالبا ثابت كرده كه داروى تمام دردهاست مجتهدين با انزجار بسيارى شنيدند كه عراق از مهاجرت آنها متأثر نشده و به جنبش و قيام درنيامده - است . همچنين متوجه شدند كه هرچه بيشتر در خارج توقف كنند بيشتر كيسه‌شان تهى خواهد شد ، از اين رو براى مراجعت به عراق حسرت ميخوردند . انگليسىها هم كه از كم شدن زوار پول خرج‌كن متأسف بودند حاضر به مماشات و نرمى شدند . بالاخره در 1923 مجتهدين پس از تقبل عدم شركت در سياست بموطن خود برگشتند . زاهد آتش‌پارهء كاظمين « 1 » هم در مشهد مقدس معتكف شد . حال خوبست به مسائل موجودهء بين دو حكومت به‌پردازيم . خوشبختانه مرزهاى بين دو كشور تحديد و تيرهاى مرزى درست قبل از شروع جنگ بين الملل اول نصب « 2 » شده بود . با وجود اين ، وقايع سرحدى مختلفى روى ميداد كه مهمترين آنها آشوب كردهاى

--> ( 1 ) - مراد مرحوم آية اللّه خالصه‌اى است كه در مخالفت و ضديت با انگليسها بسيار سخت و شديد بوده ( مترجم ) ( 2 ) - كتاب حاضر ، صفحهء 524 و 25 ( مؤلف ) .