دوستان ايران با كمال صداقت گمان دارند كه تا ده سال ديگر ايران داراى خط آهنى بشود كه از طرفى با هندوستان و از طرف ديگر با اروپا اتصال پيدا كند ، زيرا اغراق نيست اگر بگوئيم تا مسئلهء حمل و نقل يا ساختن راه‌آهن حل نشود اميد پيشرفت و ترقى اساسى نخواهد بود . حمل و نقل موتورى من در اينجا مناسب ميدانم كه توجه خود را به مطبوعات كه تبليغات خود را به پشتيبانى از حمل و نقل مال التجاره بوسيلهء باركش هاى موتورى در داخل ايران نموده بودند معطوف دارم . در زمان جنگ مقامات نظامى به علت لزوم فورى ، نه از لحاظ بازرگانى ما يحتاج خود را با وسائل موتورى حمل و نقل مينمودند . چون معادن نفت باكو نزديك بود در موقع مأموريت نظامى دنسترويل ممكن شد كه در انزلى نفت بدست آورد ، ولى بطور كلى وسائل موتورى در ايران فقط براى مسافرت و حمل پست و بارهاى سبك وزن بهادار و گران ميتواند به كار رود . اغلب جاده‌ها براى حمل و نقل‌هاى سنگين مناسب نيست يا اگر هم باشد زود خراب مىشود . بعلاوه مقادير زياد بنزين و سوخت لازم كه براى اين منظور بايستى به داخل كشور حمل شده و در آنجاها ذخيره شود اين نقشه را معوق خواهد ساخت و مانع از بهره دادن اين طرح مىشود . محاسبهء ساده‌اى از وزن بنزين در هرميل راه‌پيمائى براى اثبات اين مدعا كافى است . اشكال تعمير كه رقم بزرگى خواهد بود و تهيهء رانندگان كارى نيز از موانع بزرگ اين امر است . بنادر مهمترين بنادر خليج فارس بندرعباس و بوشهر و در مصب رود كارون بندر خرمشهر ميباشند . بندرعباس داراى يك لنگرگاه عميق و فراخى است كه جزائر هرمز و قشم آن را از طوفانهاى سخت محافظت مىكند . كشتىها از دو ميلى ساحل لنگر مياندازند و ارتباط با خشگى توسط قايقهاى كوچك محلى است كه هم گران و هم غيرمكفى است به عمل ميآيد . در نائبند سه ميلى مشرق اين بندر يك بارانداز چوبى جهت استفادهء پليس جنوب ساخته شده و يك جاده شوسه هم در اردوگاه احداث گشته همچنين آب آشاميدنى گوارائى نيز يافتند . ولى اگر بنا باشد راه‌آهنى از