كه ميتواند ويرا با شرائط سخاوتمندانه‌اى كمك كند همچنانكه بكرات و دفعات در گذشته ديده شده دست خود را براى همراهى پيش آورده است . باز هم در اينجا بايد گفت كه در كومك و كار كردن براى ايران ، صلح آسيا و آرامش مرزهاى ما بدون شك نهفته است . اعليحضرت پادشاه ايران در پائيز سال 1919 از انگلستان ديدن كرد و از طرف كليهء طبقات استقبال شايانى از او به عمل آمد . چند بارى هم كه ايشان به قرارداد اشاره‌اى نمودند از آن قدردانى كردند . بالاخره اعليحضرت زمستان را در فرانسه گذرانده و از راه بغداد در بهار سال بعد بايران معاودت كردند . به نظر شخص خارج از جريان چنين ميرسيد كه كار اصلى فراخواندن و تشكيل فورى مجلس و پيشنهاد تصويب قرارداد بوده است ، ولى اين عمل انجام نگرفت . دليلى كه بر آن اقامه شد ترس وثوق الدوله از سقوط و عدم انتخاب مجدد وى بود ، چه بنابر مواد قانون اساسى رئيس الوزراء بايد استعفاى خود را به مجلس جديد تقديم دارد . بهر صورت پس از مراجعت شاه به ايران كابينهء وثوق الدوله كه وجههء ملى خود را از دست داده بود ساقط شد و بجاى آن هيئت وزيران ديگرى كه شامل وزراى طرفدار آلمان در دورهء جنگ بود انتخاب شدند . اين كابينه تصميم گرفت كه قرارداد را تا تصويب مجلس معلق تلقى نمايد . اينك كه مجلس فراخوانده شده بايستى تأمل كرد و ديد كه آن ، قرارداد را تصويب خواهد كرد ؟ بعبارت ديگر نجات ايران در دست خود ايرانيان است و اميد ميرود كه فوائد كلى اين قرارداد را به حال ايران تاريخى دريابند . ماليه و تعرفهء گمركى تشريح اوضاع مالى ايران در حال حاضر كار دشوارى است همان قسم كه گفته شد بايد از جنگ بزرگ شكرگزار بود كه مبالغ هنگفتى پول كه بيشتر آن طلا بود توسط دول متحارب در ايران خرج شد . نرخ مبادله نيز بقدرى مناسب گشت كه مبلغ چهار ميليون و ششصد و پنجاه و نه هزار ليره وام به نصف رسيد . قرضهء سى و پنج ميليون و سيصد هزار روبل به صفر تنزل كرد . « 1 »

--> ( 1 ) - من در اينجا صورت قروض را از سالنامهء ( the Stateson's join Book ) سال 1921 استخراج و ضميمه ميكنم ، با تمام اقساط عقب‌افتاده كه در جمع وارد شده مجموع قروض ايران را در 31 *