سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
692
تاريخ ايران ( فارسى )
يكعده بپايان رسيد و كسانى كه در بحبوحهء جنگ گذشته خدمت كردهاند مىتوانند از آنها به بهترين وجهى قدردانى كنند . در اوايل فصل پائيز نيروهاى اضافى انگليسى بسوى شمال غربى ايران براى جلوگيرى از خطر تهديد تركها در صورت پيشروى از آذربايجان اعزام شدند . نقشه اين بود كه جادهء سنه ، بيجار ، زنجان و انزلى را مفتوح نگاهدارند . در حقيقت اين تهديد وجود خارجى پيدا نكرد ، زيرا نيروهاى دشمن در تمام طول اين خط عقبنشينى مىنمودند . در مارس 1921 اين نيرو هنوز جادهء اصلى بغداد را مفتوح نگاهداشته و از ايران در مقابل بلشويكها دفاع مىنمود . ولى بالاخره در 1921 اين نيروها عقبنشينى نمودند . فرار ارامنهء آشورى از اروميه . در فصل هشتاد و پنجم راجع باموال و دارائى آشوريها شرحى گفته شد . تغيير رژيم روسيه آنها را در يك حال خطرناكى باقى گذارد ، چه آنها ممكن بود بوسيلهء دشمن آباء و اجدادى خود به كلى منهدم و نابود شوند . آنها مورد حملهء تركان ، ايرانيان و نيز اكراد واقع شدند و با وجوديكه وقايع و اتفاقات هم بيشتر برعليه آنها بود مدت سه ماه از خود دفاع نمودند . در اين اوان يكدسته از قواى انگليسى در بيجار بود كه بيش از صد ميل با آشوريان فاصله نداشت . عليهذا قرار بر اين شد كه يكعده از آشوريها از خطوط ضعيف تركها عبور نموده و كمكهائى از حيث مهمات و پول از انگليسىها دريافت نمايند . يك هوانورد انگليسى باروميه پرواز كرد و در آنجا پس از اينكه از بين يك شليك پىدرپى آتش شديد دشمن خود را نجات داد مورد نوازش و احترام مسيحيان حق شناس واقع شده و بقدرى او را بوسيدند كه مشرف بمرگ گرديد . نامبرده براى آقا پطروس ژنرال آنان حامل پيامى از طرف دنسترويل بود . در نتيجه قوائى از مسيحيان خطوط تركها را شكافته و دستهء انگليسها را ملاقات نمودند . ولى بواسطهء اشاعهء شايعات بىاساس و دروغ راجع به فلاكت آنان كه به افراد عمدهء قبائل رسيد آنها هم خانواده و گلهء خود را جمع نموده با حال وحشتزدهاى به بيجار فرار كردند ، در صورتى كه ايرانيان و نيز تركها و اكراد آنها را تعقيب مينمودند . انگليسها در مدت مساعدت و كمك به اين مردم بدبخت از هيچ اقدامى فروگذار نكردند ، ولى قبل از اينكه اين طائفه از طرف مقامات