از آنها به دزدى در سر گردنه‌ها رفته و عده‌اى ديگر تا آنجا كه شراب و عرق بگيرشان ميآمد مست شده و در گوشه و كنار ميافتادند . نگاهبانى جاده‌ها از بين رفت و تمام ناحيهء اطراف اصفهان دوباره پر از دسته‌هاى راهزن گرديد . قبل از پائيز آرتش روس در تمام ايران از هم پاشيده و وضعيت افسران آرتش الحق قابل ترحم بود ، چه آنها براى جلوگيرى از نابودى بهر كارى تن درميدادند . مطابق پيمانى كه در برست ليتوسك در سوم مارس 1918 امضا شد مقرر گرديد كه ايران از قشون روس و تركيه تخليه شود . در زمستان 18 - 1917 اين حركت و نقل‌وانتقال شروع گرديد . روس‌ها قبل از تخليهء سنگرهاى خود مهمات و سازوبرگ خويش را به ترك ها فروخته و بعد به طرف شمال حركت مينمودند ، در حالى كه براى بدست آوردن غذا و سوخت خانه‌ها را غارت مينمودند . يكى از رفقاى من در تبريز اينطور به من نوشت « سربازان روس در اينجا هزارها سرگردان ميباشند و تفنگ‌هاى خود ، مهمات ، ذخائر اسبها و در حقيقت آنچه را كه از آن بشود پولى بدست آورد ميفروشند . قيمت اسب به چند شلينگ رسيده بود . در صورتى كه قيمت علوفه بقدرى گران بود كه چهارپايان مانند يك هديه‌اى ثمين و گرانبها بودند . » ايران غربى و شمالى غربى در حقيقت بواسطهء ضعف و بيچارگى دولت متحمل خسارات سنگينى شد . حالت قحطى در سراسر كشور كه از غله و مواشى و حيوانات خالى شده بود استيلا يافت . سقوط و اضمحلال روسيه به منزلهء تهديد جدى براى امپراطورى هندوستان وقتىكه روسيه در طرف متفقين مىجنگيد آرتش او در سمت جنوب از جبههء اروپا تا حدود قفقاز و شمال غربى ايران امتداد داشت ، تا در سال 1917 كه انتهاى جناح چپ آرتش روس با جناح راست آرتش انگليس در بين النهرين تقريبا بهم اتصال يافت ، بعبارت ديگر نيروهاى روس از نزديك شدن آلمان و اطريش و يا تركيه به مرزهاى هندوستان جلوگيرى مينمود . قبل از جنگ بزرگ ، آلمان در تعقيب نقشهء دورودراز خود براى حكومت بر دنيا توانسته بود كنترل راه‌آهن بغداد يك وسيلهء محكم و قوى را بدست آرد ، چون سياستمداران انگليس نيز تسليم تقاضاهاى آلمان شده بودند آلمان بدون شك ممكن بود نفوذ و