سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
617
تاريخ ايران ( فارسى )
شجاعانه از خود دفاع كردند ، ولى به طرف كوهها رانده شدند . در پائيز آنها خود را به اختيار يكى از اين دو شق ناگزير ديدند كه يا مهاجرت كنند و يا نابود شوند . چون خود و مواشيشان در برف تلف ميشدند شق اول را اختيار نمودند . اين عشائر بعدهء بيست هزار نفر وسط كردها را شكافته بسلامت كه بطور موقت بود با فاميل و مواشى خود به نزديك اروميه رسيدند و در خاك ايران باقى ماندند . اينها گاهى به دشمنان خود كردها حمله برده و خدمات ديگرى به روسها ميكردند ، تا در پائيز 1917 علائم تجزيه و تفريق در بين محافظين آنها شروع به بروز و ظهور نمود . وقتى كه تركيه در اواخر پائيز 1914 اعلان جنگ داد عموما تصور ميكردند كه بواسطهء صعوبت و سختىهاى موحش يك اردوكشى زمستانى در منطقهء كوهستانى كه بين ارز روم و قارص واقع است نبردهاى جدى تا رسيدن موسم بهار در نخواهد گرفت ، ليكن كارفرمايان آلمانى اميدوار بودند كه در اثر مبادرت بيك حملهء جدى در جبههء قفقاز روسيه را در جبههء جنگ لهستان ضعيف كرده و وادارش سازند كه لشكريانش را از هم جدا كرده و براى تقويت جبههء قفقاز روانه دارد . حقيقت اينست كه روسيه خود را براى ورود تركيه به جنگ حاضر نكرده بود . چنان كه آرتشهاى دوم و سوم قفقازى و نيز قسمت سوارنظام خود را به صحنهء اصلى فرستاده بود ، از اينرو براى تهيهء نيروى كافى به منظور مقابلى با تركها به مشكلات زيادى برخورد . سرحد روسيه و تركيه عبارت بود از سدى از كوه بزرگ داراى قلههائى بارتفاع يازده هزار پا كه از درياى سياه تا كوه آرارات امتداد دارد . قارص و ارز روم مراكز عمدهء نظامى بفاصلهء 100 ميل مواجه يكديگر بودند . روسها از خط آهنى كه از تفليس تا قارص و از آنجا به ساريكاميش موضع مستحكمى نزديك زنجيره جبال اصلى كه از سطح دريا 6720 پا ارتفاع داشت ممتد بود استفادهء زيادى نمودند . در حقيقت تمامى دشت مرتفع - است . قارص در ارتفاع 5720 و ارز روم بارتفاع 6250 پا قرار گرفته . تركان براى ارتباط با ارز روم هيچ خطآهن نداشتند . نيروها و مهمات از راه دريا از قسطنطنيه به طرابوزان كه يك حادهء صافى آن را به ارزروم متصل مينمود فرستاده ميشد . در اينجا