موقعيت جغرافيائى آن طورى بود كه ايجاب ميكرده جنگ در خاك آن جريان و دامنه پيدا كند مگر اينكه اهالى براى حفظ بيطرفى خود جنگ كنند . در آخر فصل هفتاد و نهم راجع به مرز ايران و تركيه سخن رفت . ابهام و نامعلومى آن باعث برانگيختن نيروى سنى شد كه به تجاوز و حمله عليه شيعهء ضعيف‌تر بپردازد و نيز ذكر شد كه در اكتبر 1914 شب پيش از شروع مخاصمه بين روسيه و تركيه اين مسائل سرحدى كه از مدتى معوق مانده بود بالاخره به روى كاغذ آورده شد ، ولى در اين موقع بايستى آنها قضيه را به حكميت سخت و شديد جنگ واگذار كنند . يك نگاه به نقشه نشان ميدهد كه يك پيشرفت در خاك ايران بهر يك از دو طرف وضعيت مساعدى داده ميتواند جناح دشمن را بخطر انداخته و براى عمليات بعدى صحراى بازداشته باشد . تركان در ظرف ده سال قبل از جنگ چنان كه در فصل 83 ذكر شد منافع كنترل و نظارت بر معابر مختلف نقاط شمالى مرز مورد بحث را خوب تشخيص داده و از ضعف ايران در اينموقع استفاده نموده و توانستند تمام پست‌هاى نظامى خود را حركت داده جلو بياورند . تا اينكه تمام مواضع سوق الجيشى را در مغرب درياچهء اروميه در تحت تصرف درآوردند . بعبارت ديگر در صورت جنگ بين روسيه و تركيه ، آنها نه فقط ميتوانستند بمرز غربى حمله كنند بلكه قادر بودند بدشت بازى كه در غرب و شمال درياچه قرار دارد دست‌اندازى كنند . اين تجاوزات ترك كاملا مورد دقت نظر اولياى امور روسيه بوده و مضطربانه منتظر فرصتى براى آوردن نيروهاى خود در آنجا بودند . آنها هم مانند رقيب خود از ضعف و بىنظمى داخل ايران استفاده نمودند . در سال 1909 وقتىكه دستهء مشروطه‌خواه تبريز سخت در تحت فشار قرار داده شده و دچار قحط و غلا گرديد همانطور كه در فصل 83 ذكر شد موقع آنها هم رسيد . روسيه قشون خود را بحمايت بريتانياى كبير كه از قتل‌عام اروپائيان بدست تبريزيان گرسنه مىترسيد وارد آذربايجان نموده و به طرف تبريز حركت داده محاصره را خاتمه داد . از اين وقت لشكريان روس در بين جلفا شهر سرحدى روس و تبريز كه در سال 1916 خطآهن بدانجا امتداد داده شد باقيماندند . محافظين نيرومند قونسولگرى نيز