سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

541

تاريخ ايران ( فارسى )

تحت نظارت خود درآورد . در سال 1901 او موفق شد كه درآمد گمركى ايران را صدى پنجاه افزايش دهد . چون اين ممر عائدى يگانه دارائى بود كه بدان وسيله ممكن بود قروض ايران را پرداخت نمود ، شاه مسرف از خدمات مستر نوز قدردانى نموده و او را بوزارت رسانيده حقوق گزافى بوى عطا نمود . گمرك‌ها هنوز در دست بلژيكىهاست و بوسيلهء يك دسته بلژيكىهاى توانا و ايرانيان باتجربه اداره مىشود . تعرفهء گمركى جديد وقتى شاه از روسيه براى دومين‌بار تقاضاى وام كرد تصريح شد كه در قرارداد ايران و روس تجديد نظر شده و تعرفهء كلى گمرك ازدياد يابد . در آنموقع براى روسيه آسان بود كه شاه را براى بستن يك قراردادى راضى كند كه بوسيلهء آن درآمد بيشترى تحصيل نموده و درعين‌حال مقدار گمركات را براى وثيقهء قروض آتيه زيادتر نمايد . تعرفهء جديد بدست مستر نوز با كمك يك مأمور روسى تنظيم شد . اين سر بقدرى خوب نگاهدارى شد كه مستر نوز بلژيكى تا مدتى توانست يگانه اشكال و مانع واقعه در جلوى اين قرارداد را از بين بردارد . اين مانع همانا معاهدهء ارزروم بود ، ولى مستر نوز توانست بوسيلهء گرفتن بعضى امتيازات بنفع ايرانيان با استظهار و پشتيبانى مستقيم روسيه مأموريت خود را بطور موفقيت‌آميزى بانجام رسانده در نوامبر سال 1901 قرارداد بازرگانى به امضاء رسيد و در ماه دسامبر سال 1902 تصويب قرارداد روس و ايران بدين جهت تغيير يافت . اما اين سر تا فوريه سال 1903 كه نتايج آن علنا اعلام شد در خفا نگاهداشته شده بود . تجزيهء تعرفهء جديد انتشار تعرفهء جديد با ذوق و شوق زياد در روسيه پذيرفته شد ، ولى بازرگانان بريتانيائى به آن با چشم ترس و تعجب مىنگريستند . اين تعرفه كاملا به منافع روسيه و بر ضرر بريتانياى كبير بوده و بدين لحاظ يك موفقيت ديپلماسى قابل ملاحظه‌اى براى روسيه بشمار ميآمد . در بين واردات مهم ايران از كشور روسيه نفت و شكر قابل ذكر ميباشند . حقوق صدى پنج گمركى در مورد نفت به 5 / 1 درصد و در مورد شكر به 4 / 1 2 درصد تقليل داده شد . از طرف ديگر ماليات بر چائى كه از واردات مهم ايران از بريتانيا بود از 5 درصد به صددرصد ازدياد يافت . وضع اين ماليات غيرمعقول