سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
524
تاريخ ايران ( فارسى )
موسومند مرز ناحيهء شمالى مساحت مزبور قلمداد نمايد . چنانچه دست باقدامات و انتظامات ديگرى ميخواستند بزنند مجبور بودند كه در زمستان سال ديگر شروع به كار نمايند كه ترتيب و تنظيم آن خيلى دشوار بود . روى اين تسويه و قرارى كه داده شد تعيين مرز ايران از بندر گواتار تا سيستان صورت اتمام پذيرفت . دشت هشتادان در خراسان كه مورد مناقشه بود در سال 1891 بوسيلهء ژنرال مكلين تحديد حدود شد و بنابراين تنها جاى خالى كه امروزه باقى مانده و تحديد نشده از جنوب ستونهاى مرز هشتادان تا سيستان است كه شايد به طول دويست ميل باشد . دومين كميسيون حكميت سيستان 1905 - 1903 در سال 1891 رود هيلمند مسير خود را تغيير داد . وقتى كه من در سال 1899 كنسولگرى سيستان را تأسيس نمودم ترعه روديكه بنام رود پريان موسوم است بطور قابل ملاحظهاى به طرف مشرق ترعهاى كه ژنرال گولدسميد براى مرز معين نموده بود جريان داشت . اين تغيير مسير فرستادن دومين كميسيون حكميت را در تحت فرماندهى كلنل مك ماهون ( اكنون سرهنرى مىباشد ) ايجاب كرد . در اين موقع نمايندهء بريتانيا با يك نيروى قوى و زورمندى بدرقه ميشد كه آن ويرا در يك وضع و مقامى قرار داده بود كه با وضع و مقام سرفردريك گولدسميد تفاوت زياد داشت . اين مسئلهء مشكل بطور دقيق و جامع در يك هواى طاقتفرسا و سرما و گرماى شديد و فوق العاده مورد مداقه و مطالعه قرار گرفت و ضمنا معلومات بسيارى از جغرافى اين گوشهء آسيا بدست ما آمد . سرحد مطابق فتواى اين كميسيون مانند سابق از كوه ملك سياه تا بند سيستان سد اصلى كشيده شد و از آنجا در امتداد هيلمند تا نقطهاى كه رودخانه به دو شعبه تقسيم مىشود ادامه مييابد . مرز مزبور مانند سابق دنبال ترعه ناد على را گرفته ولى خطى كه تقريبا بشمال ادامه داشت با دقت و صراحت بيشترى نسبت به كميسيون اولى معين شد . سرحد ايران و تركيه مرزهاى ايران فقط در مغرب در طى قرن اخير عملا تغييرى نكرد . در سال 1843 يك كميسيون مركب از نمايندگان بريتانياى كبير و روسيه براى قضاوت و داورى دربارهء مرز ايران و تركيه معين شدند . چون جمعيت