سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

512

تاريخ ايران ( فارسى )

ميسيون شكسپير بطور قابل ملاحظه‌اى موفقيت يافت . براى اينكه او نه تنها خان را مجبور ساخت كه بردگان روسى را رها سازد بلكه خود شخصا اسراى آزاد شده را كه چهارصد نفر بودند و از مرد و زن و بچه تشكيل يافته بودند به ارنبورك راهنمائى نمود و اين كار مهم و خطير او بسيار قابل ملاحظه است . در پائيز سال 1840 روسيه مشغول تجهيز يك نيروئى به منظور لشكركشى بر ضد خيوه شد ، اما چون رئيس اوزبك‌ها تسليم شد عملى كردن اين منظور ديگر لزومى نداشت . بالاخره روسيه در سال 1842 با او قراردادى بست به اين شرط كه معاملهء بردگان در خيوه منسوخ شود و از تجاوز و تهاجم به خاك روسيه ممانعت به عمل آيد . پيشرفت روسها به طرف درياى اورال 1844 م در طى ده سال بعد روسيه نقايص و معايب ارنبورك را براى ايجاد يك پايگاه ملتفت شد ، بنابراين بتدريج ولى منظما براى تصرف بيابان بزرك قرقيز كه از رودخانهء اورال تا درياى اورال ادامه داشت دست‌بكار شد . در سال 1844 روسيه قسمت مهم اين آبها را تفحص نموده و در سال 1847 مصب سيرداريا « 1 » را تصرف نمود . يك دژ در اين نقطه و دژ ديگر در بندرگاه درياى اورال بنا گرديد . تصرف درهء سيرداريا 1864 - 1849 م روسيه با تصرف مصب سيرداريا با خانات خوقند تماس مستقيم حاصل نموده و خصومت و عداوت خان خوقند نيز نسبت بروسها كه سرزمين او را مورد هجوم قرار داده بودند برانگيخته شده بود . در سال 1849 يكى از قلاع اين ايالت كوچك به تصرف روس‌ها درآمد . چهار سال بعد پيشرفت بيشترى به عمل آمد . آق‌مسجد در دويست و بيست ميلى بالاى رودخانه تصرف شده و بر روى خرابه‌هاى آن قلعهء پروسكى برپا شد و بدينطريق خط سيرداريا تأسيس يافت . در سال 1845 يك لشكركشى ديگرى در طول درهء ايلى « 2 » به عمل آمد و در ورنو « 3 » يك قلعهء ديگرى ساخته شد كه بعدا آن قلعه كرسىنشين ايالت سميرچيه « 4 » شد . در اين موقع جنك كريمه روى داد و روسيه براى چند سالى دست از تجاوز و جلوروى

--> ( 1 ) - Sir Darya ( 2 ) - IIi ( 3 ) - Vernoe ( 4 ) - Semirechia