سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

487

تاريخ ايران ( فارسى )

حدود مرز دو كشور كميسيونى تشكيل و بدينطريق بر اركان صلح خللى وارد نشد . در سال بعد بواسطهء حملهء به كربلا و قتل‌عام سكنهء آنجا به احساسات مذهبى مردم ايران توهين وارد شد . با آنكه اين شهر در خاك تركيه واقع بود ، ولى فريادهاى مردم براى جنگ عموما بلند بود و براى جنگ هم تداركات وسيع نظامى به عمل آمد ، اما دولت تركيه تأسف خود را از اين واقعه ابراز داشته و قول داد كه در مقام تلافى و جبران قضيه برآيد و بدينطريق باز از بروز جنگ جلوگيرى به عمل آمد . مرگ محمد شاه 1848 م محمد شاه از طفوليت گرفتار ناخوشى نقرس بود . وقتىكه سنين عمرش به چهل رسيد مورد حملهء امراض پيچيده و صعب العلاجى گرديده و تسليم آنان شد ! اختلافات او با بريتانياى كبير و شكست او در جلو هرات با مزاج عليل او دست بدست هم داده او را كه بىرحم و متعصب بود تند و ترشرو گردانيده بود ، ولى با همه اين نقائص او شاه بدى نبود . حالت و وضعيت كشور ايران رضايت‌بخش نبود ، چه حاجى ميرزا آقاسى كه مدت سيزده سال حكمران و فرمانفرماى حقيقى ايران بود كاملا از سياستمدارى و فنون نظامى بىخبر و درعين‌حال بقدرى خودبين و مغرور بود كه حاضر نبود از كسى تعليماتى قبول كند ، بعلاوه آنقدر حسود بود كه ممكن نبود شخصى را براى معاونت و همكارى او اختيار نمود . در تكلم و زبان خيلى وحشى و در رفتار و كردار خيلى گستاخ و بىپروا بود ، در حركات و عاداتش تنبلى و و كاهلى كاملا مشهود بود . وى خزانهء كشور را بحدود افلاس و ورشكستگى و كشور را به مرحلهء انقلاب سوق داد مواجب قشونى معمولا سه تا پنج سال عقب‌افتاده بود و سوارنظام عشائرى تقريبا از بين رفت . اين بود كلمات وزين راولينسون كه دربارهء او گفته است و اين بود وضع كشور ايران در اواسط قرن نوزدهم .