سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
480
تاريخ ايران ( فارسى )
در شاهرود تعليماتى از انگلستان به او رسيد كه عدم رضايت شديد دولت عليا حضرت ملكهء انگلستان را در موضوع الحاق هرات به خاك ايران بشاه اطلاع داده و تذكر دهد كه تصرف آن شهر را بريتانيا بمنزلهء يك عمل خصومتآميز مىپندارد . در آخر به او خاطرنشان شده بود كه نيروهاى بريتانيائى جزيرهء خارك را تصرف نمودهاند . به زودى پس از عزيمت سفير بريتانيا آرتش ايران آخرين كوشش خود را براى تصرف شهر به عمل آورد . مدت شش روز خطوط دفاعى شهر كوبيده ميشد و آنوقت ژنرال پروسكى نقشهء يك حملهء عمومى را كشيده بموقع اجرا گذارد . سه مرتبه شكاف در حصار شهر به تصرف ايرانيان درآمد ، ولى در هربار شمشيربازان افغانى محاصرهكنندگان را عقب رانده و در حدود دو هزار نفر از آنها را كشته و يا زخمى نمودند . ژنرال پروسكى بقتل رسيد و سامسون فرمانده سربازان فرارى روس مجروح گرديد . شاه كاملا مأيوس و دلشكسته گرديد ، گرچه او مانند يك ايرانى خود را تسلى ميداد به اين كه نقشهء حملهاى كه بعدم موفقيت انجاميده بود توسط يك افسر روسى كشيده شده بود . شايعات در اين موقع وسعت عمل انگليسها را در خليج فارس به صورت اغراق آميزى درآورده بود . بالاخره شاه حاضر شد كه نصايح كلنل ستودارت « 1 » را بهپذيرد . اين شخص را م . نيل نزد شاه فرستاده بود . شاه پس از اصغاى پيام ستودارت جوابى كه داد ما آن را جزء عنوان فصل جارى مذكور داشتيم . شايعاتى كه در اين موقع راجع به اعزام قشون براى بازگردانيدن شاه شجاع به تاج و تخت در جريان بود به پيشرفت سياست بريتانيا كمك نمود . سيمونيچ تمام نفوذ خود را از دست داد و شاه آخر الامر هرات را بدون هيچ قراردادى با حكمران آنجا ترك نمود و محاصرهء مشهور هرات بدينسان خاتمه يافت . اولين جنگ افغان 1842 - 1838 م وقتىكه هرات محاصره شد همه گمان ميكردند كه آن شهر بدست ايرانيان خواهد افتاد و در دنبال آن تسليم و تصرف قندهار و
--> ( 1 ) - بعدها سرجان م . نيل ، كلنل ستودارت را براى بستن يك معاهده و آزاد ساختن اسراى روسى به بخارا فرستاد . شايد بواسطهء توطئه و دسيسههاى يار محمد خان او اول محبوس شده و بعد بدست امير بقتل رسيد . ( مؤلف )