سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

470

تاريخ ايران ( فارسى )

مطالبات و تقاضاهاى روسيه در يك چنين موقعيت تازه‌اى خواهد گرديد . از طرف ديگر اگر دولت بريتانيا براى نجات هرات مداخله كرد هرآينه سد راه جاه‌طلبىهاى طبيعى و منصفانه ايران شده و بدينطريق او را كاملا در دامان دولت روسيه ميانداخت . در اينجا نبايد تصور نمود كه عباس ميرزا در حملهء بافغانستان خيال هتك احترام نسبت به بريتانياى كبير را داشته است . عباس ميرزا در نظر خود اينرا منطقى ميدانست كه بر ايالات قديمى ايران دست يافته و آنها را بكشور خود برگرداند و غيرممكن است كه ما بتوانيم از اظهار همدردى با آرزوهاى او خوددارى كنيم . محاصرهء هرات و مرك عباس ميرزا 1832 ميلادى هرات در اينموقع مانند يك حوزهء مستقل بوسيلهء كامران ميرزا فرزند محمود شاه اداره ميشد . وزير محيل او يار محمد خان به مأموريتى نزد وليعهد ايران فرستاده شد و به او ابلاغ گرديد كه اگر اربابش قدرت شاه ايران را بر قلمرو خود اعتراف نكند و خراج نپردازد هرآينه هرات محاصره خواهد شد . كامران ميرزا جواب طفره‌آميزى داد و بدين ترتيب لشگركشى افغانستان شروع گرديد . عباس ميرزا در اين موقع بدربار احضار شد ، فرماندهى نظامى قشون به محمد ميرزا محول گرديد و او هم در غوريان شروع به پيشرفت نمود و چون موفق به تصرف اين نقطهء مستحكم نشد آن را در پشت سر رها كرده هرات را محاصره نمود . يك افسر لهستانى موسوم به بروسكى شاهزادهء جوان را يارى مينمود و او درحالىكه حلقهء محاصره را تنك‌تر مينمود خبر مرك عباس ميرزا رسيد . حقيقتا مرك نابهنگام اين شاهزاده براى ايران ضايعهء بزرگى بود . بنابراين با عجله معاهده‌اى بسته شد كه برطبق آن كامران ميرزا قبول نمود كه بشاه ايران خراج پرداخته و استحكامات غوريان را نيز خراب كند . محمد ميرزا با عجله بطهران حركت كرده و در آنجا بوليعهدى اعلام شد ، ولى او قبل از ترك خاك افغان قسم جدى ياد نمود كه بازگشته و انتقام عدم موفقيت خود را از نژاد افغان بگيرد . مرك فتحعلى شاه 1824 ميلادى در سال بعد فتحعلى شاه پس از يك سلطنت 27 ساله در سن شصت و هشت‌سالگى دنيا را بدرود گفت . اگر از حرص و طمع او كه